Tai nạn có thể xảy ra ở bất kỳ đâu: trường học, gia đình, nơi làm việc hay ngoài đường. Trong những phút đầu tiên trước khi nhân viên y tế có mặt, hành động của người xung quanh có thể quyết định sự sống còn của nạn nhân. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết sơ cấp cứu đúng cách. Thực tế cho thấy, rất nhiều ca tai nạn trở nên nghiêm trọng hơn chỉ vì sơ cứu sai. Bài viết này sẽ giúp bạn nắm vững 10 nguyên tắc cơ bản cần nhớ khi thực hiện sơ cấp cứu, nền tảng quan trọng để cứu người an toàn và hiệu quả.
I. Sơ cấp cứu là gì? Vì sao ai cũng cần nắm vững?
1. Sơ cấp cứu là gì?
Sơ cấp cứu là những biện pháp chăm sóc, hỗ trợ ban đầu được thực hiện ngay tại hiện trường khi xảy ra tai nạn, chấn thương hoặc tình trạng khẩn cấp về sức khỏe, trước khi nạn nhân được chuyển đến cơ sở y tế.
Mục tiêu của sơ cấp cứu gồm:
Bảo toàn tính mạng
Ngăn chặn tình trạng xấu hơn
Giảm đau đớn và biến chứng
Tạo điều kiện thuận lợi cho điều trị chuyên sâu
2. Vì sao sơ cấp cứu sai có thể gây nguy hiểm?
Nhiều người cho rằng “cứ làm gì đó còn hơn không làm”, nhưng trong sơ cấp cứu, làm sai có thể nguy hiểm hơn không làm. Sơ cứu không đúng cách có thể:
Gây tổn thương nặng hơn (gãy xương, tổn thương cột sống)
Khiến nạn nhân sặc, nghẹt thở
Làm mất “thời gian vàng” cứu sống
Gây biến chứng lâu dài
Chính vì vậy, việc nắm rõ các nguyên tắc sơ cấp cứu cơ bản là điều bắt buộc, không chỉ với nhân viên y tế mà với tất cả mọi người.
Khóa đào tạo sơ cấp cứu ban đầu cho trẻ mầm non Safedu Hưng Yên
II. 10 nguyên tắc cơ bản cần nhớ khi thực hiện sơ cấp cứu
1. Giữ bình tĩnh và đảm bảo an toàn cho bản thân
Nguyên tắc đầu tiên – và quan trọng nhất – là giữ bình tĩnh. Hoảng loạn sẽ khiến bạn:
Đánh giá sai tình huống
Thực hiện hành động nguy hiểm
Gây rủi ro cho chính mình
Trước khi tiếp cận nạn nhân, hãy quan sát:
Có nguy cơ cháy nổ, điện giật, giao thông không?
Môi trường xung quanh đã an toàn chưa?
2. Nhanh chóng đánh giá tình trạng nạn nhân
Sau khi đảm bảo an toàn, cần đánh giá nhanh:
Nạn nhân còn tỉnh hay đã bất tỉnh?
Có thở không?
Có chảy máu nhiều không?
Thứ tự ưu tiên: Ý thức – Đường thở – Hô hấp – Tuần hoàn
3. Gọi hỗ trợ và liên hệ cấp cứu kịp thời
Sơ cấp cứu không thay thế điều trị y tế. Ngay khi nhận thấy tình huống nghiêm trọng, cần:
Gọi cấp cứu 115 hoặc số khẩn cấp địa phương
Nhờ người xung quanh hỗ trợ
Khi gọi cấp cứu, hãy cung cấp:
Địa điểm chính xác
Tình trạng nạn nhân
Số lượng nạn nhân
Nguyên nhân tai nạn
Liên hệ người hỗ trợ
4. Không di chuyển nạn nhân khi không cần thiết
Di chuyển nạn nhân sai cách là lỗi rất phổ biến, đặc biệt trong tai nạn giao thông.
Không di chuyển nếu nghi ngờ:
Chấn thương cột sống
Gãy xương nặng
Chấn thương đầu
Chỉ di chuyển khi:
Có nguy cơ nguy hiểm ngay lập tức (cháy, nổ, sạt lở)
Được hướng dẫn đúng kỹ thuật
5. Ưu tiên xử lý các tình huống đe dọa tính mạng
Trong sơ cấp cứu, không phải xử lý mọi thứ cùng lúc. Cần ưu tiên:
Ngừng thở, ngừng tim
Chảy máu nghiêm trọng
Sốc
6. Thực hiện đúng kỹ thuật, không làm theo cảm tính
Một trong những sai lầm lớn nhất là làm theo kinh nghiệm truyền miệng.
Những hành động cần tránh:
Vỗ lưng khi người bị hóc đang đứng
Móc họng bằng tay
Bôi lá cây, thuốc không rõ nguồn gốc
Nắn xương gãy
Thực hiện đúng kỹ thuật
7. Không cho nạn nhân ăn uống khi chưa an toàn
Trong nhiều trường hợp, cho nạn nhân uống nước hoặc ăn có thể:
Gây sặc
Khiến dị vật trôi sâu hơn
Làm nặng tình trạng chấn thương
Đặc biệt không cho ăn uống khi:
Nạn nhân bất tỉnh
Bị chấn thương vùng đầu, bụng
Có nguy cơ phẫu thuật
8. Theo dõi liên tục tình trạng nạn nhân
Sau khi sơ cứu ban đầu, cần:
Quan sát nhịp thở
Theo dõi ý thức
Kiểm tra tình trạng chảy máu
Đưa nạn nhân về tư thế hồi sức
9. Giữ ấm và trấn an nạn nhân
Sốc là biến chứng nguy hiểm thường gặp sau tai nạn.
Cách phòng tránh:
Đắp chăn hoặc áo khoác
Giữ nạn nhân nằm yên
Nói chuyện nhẹ nhàng, trấn an tinh thần
10. Chỉ sơ cứu trong phạm vi kiến thức cho phép
Sơ cấp cứu không phải là “làm càng nhiều càng tốt”.
Không tự ý dùng thuốc
Không thực hiện kỹ thuật chưa được học
Khi không chắc chắn, ưu tiên chờ nhân viên y tế
III. Ai cần trang bị kiến thức sơ cấp cứu cơ bản?
Học sinh, sinh viên
Phụ huynh
Giáo viên
Nhân viên văn phòng
Công nhân, người lao động
Người làm việc trong môi trường đông người
IV. Cách ghi nhớ nhanh 10 nguyên tắc sơ cấp cứu
Học theo tình huống thực tế
Ghi nhớ theo trình tự ưu tiên
Thực hành định kỳ
Tham gia các lớp huấn luyện kỹ năng sống
V. Kết luận
Sơ cấp cứu đúng không chỉ giúp cứu sống nạn nhân mà còn bảo vệ chính người sơ cứu. Ghi nhớ và thực hành 10 nguyên tắc cơ bản khi thực hiện sơ cấp cứu là cách đơn giản nhất để mỗi người trở thành “người hùng thầm lặng” trong những khoảnh khắc sinh tử.
CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.
