Xâm hại tình dục trẻ em và thanh thiếu niên đang trở thành vấn đề nhức nhối tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Theo số liệu từ các tổ chức bảo vệ trẻ em, mỗi năm ghi nhận hàng nghìn trường hợp trẻ bị xâm hại, nhưng thực tế con số có thể cao hơn rất nhiều do nhiều nạn nhân im lặng vì sợ hãi hoặc xấu hổ. Đáng lo ngại hơn, hơn 80% vụ việc xảy ra bởi người quen biết, thậm chí người thân trong gia đình.

Trong bối cảnh đó, việc trang bị cho trẻ các kỹ năng tự bảo vệ trước nguy cơ xâm hại tình dục trở nên vô cùng quan trọng. Đây không chỉ là trách nhiệm của gia đình, mà còn là nhiệm vụ của nhà trường và toàn xã hội. Bài viết này sẽ giúp phụ huynh, giáo viên và chính các bạn trẻ hiểu rõ 5 kỹ năng cốt lõi cần nắm vững để tự bảo vệ mình trước các tình huống nguy hiểm.

I. Nhận biết hành vi xâm hại tình dục – bước đầu tiên để tự bảo vệ

Để tự bảo vệ, trẻ và thanh thiếu niên cần hiểu hành vi xâm hại tình dục là gì, và những dấu hiệu nào cho thấy người khác đang cố gắng làm hại mình.

1. Các hành vi xâm hại tình dục thường gặp

Xâm hại tình dục không chỉ là hành vi quan hệ tình dục trái ý muốn, mà còn bao gồm nhiều dạng khác tinh vi hơn:

Chạm vào vùng cơ thể riêng tư của trẻ mà không được phép.

Sờ mó, ép trẻ sờ vào cơ thể người khác.

Ép trẻ xem hình ảnh, video nhạy cảm hoặc chụp ảnh, quay phim trẻ trong tình huống không phù hợp.

Gửi tin nhắn, lời nói, hình ảnh mang tính gợi dục.

Ép buộc hôn, ôm ấp khi trẻ không muốn.

Điều quan trọng là trẻ cần hiểu rằng bất kỳ hành vi nào khiến trẻ cảm thấy khó chịu, sợ hãi, bối rối… đều có thể là hành vi xâm hại, kể cả khi người thực hiện là người thân quen.

2. Dấu hiệu nhận biết người xấu đang “tiếp cận” trẻ

Kẻ xâm hại thường có những hành vi nhằm tạo niềm tin, gây nhầm lẫn hoặc làm trẻ mất cảnh giác, ví dụ:

Tặng quà bất thường, cho tiền, dẫn đi chơi riêng.

Tìm cách ở một mình với trẻ.

Hỏi về cơ thể, giới tính, yêu cầu trẻ giữ bí mật.

Có ánh mắt, hành động khiến trẻ cảm thấy bất an.

Trẻ cần được dạy rằng:
Người tốt không bao giờ yêu cầu con giữ bí mật liên quan đến cơ thể mình.

3. Phụ huynh nên hướng dẫn trẻ như thế nào?

Thường xuyên trò chuyện về cơ thể và quyền được bảo vệ.

Giải thích rằng trẻ có quyền nói “Không” với bất cứ ai khiến trẻ khó chịu, kể cả người lớn.

Sử dụng các ví dụ thực tế để trẻ dễ hình dung.

II. Thiết lập ranh giới cơ thể – Quy tắc đồ lót giúp trẻ an toàn hơn

Ranh giới cơ thể là phần quan trọng nhất trong kỹ năng tự bảo vệ. Trẻ chỉ an toàn khi biết rằng có những khu vực người khác tuyệt đối không được chạm vào.

1. Ranh giới cơ thể là gì?

Ranh giới cơ thể bao gồm:

Những phần cơ thể riêng tư, không ai được phép nhìn hoặc chạm.

Những hành động được phép và không được phép từ những người xung quanh.

Quyền của trẻ đối với cơ thể chính mình.

2. Quy tắc đồ lót (PANTS Rule)

Quy tắc đồ lót do tổ chức NSPCC khởi xướng và được nhiều quốc gia áp dụng. Trẻ có thể hiểu đơn giản:

Vùng kín là vùng được che bởi đồ lót.

Không ai được phép chạm vào vùng kín của con, trừ cha mẹ/người chăm sóc khi tắm rửa, hoặc bác sĩ khi có sự đồng ý của con.

Con cũng không được chạm vào vùng kín của người khác.

Cơ thể con thuộc về con – không ai được yêu cầu xem hay chụp ảnh vùng kín của con.

3. Dạy trẻ cách nói lời từ chối

Hãy hướng dẫn trẻ nói một cách dứt khoát:

“Không! Cháu không thích!”

“Dừng lại!”

“Cháu sẽ nói với bố mẹ!”

Ngoài lời nói, trẻ có thể lùi lại một bước, tránh xa hoặc tìm người thân gần đó.

III. Kỹ năng thoát hiểm – Phản ứng nhanh khi gặp nguy hiểm

Khi gặp tình huống đáng nghi, phản ứng nhanh có thể giúp trẻ thoát khỏi nguy hiểm.

1. Hét to – Bỏ chạy – Tìm người hỗ trợ

Đây là 3 bước cơ bản:

Hét to: “Cứu con với!”, “Cháu không quen người này!”

Bỏ chạy tới khu vực có nhiều người.

Tìm người lớn đáng tin như bảo vệ, thầy cô, bố mẹ, công an…

Trẻ cần biết rằng hét lên không phải là hư, mà là tự bảo vệ chính mình.

2. Kỹ năng quan sát môi trường xung quanh

Trẻ nên được dạy:

Luôn để ý người lạ đi phía sau.

Tránh vào phòng kín với người lớn nếu không quen biết.

Nhớ đường ra, cửa thoát hiểm khi đến nơi lạ.

Tránh đi một mình vào buổi tối hoặc khu vực vắng vẻ.

3. Một số tình huống minh họa

Người lạ kéo tay trẻ vào phòng, xe máy hoặc ô tô → Hét to, giật tay ra, chạy ngược hướng người đó.

Người quen có hành vi vuốt tóc, ôm quá mức → Lùi lại, nói rõ: “Cháu không thích vậy.”

Ai đó rủ chơi trò “bí mật” → Từ chối và kể ngay cho người lớn.

IV. Kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ – Trẻ không bao giờ phải đối mặt một mình

Nhiều trẻ không dám nói khi bị xâm hại vì cảm giác sợ hãi, tội lỗi hoặc bị đe dọa. Do đó kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ là vô cùng quan trọng.

1. Danh sách 4 người tin cậy

Phụ huynh hãy giúp trẻ chọn 4 người mà trẻ có thể tâm sự khi gặp chuyện:

Bố mẹ

Thầy cô

Ông bà

Người thân đáng tin

Dán danh sách ở nơi trẻ dễ thấy hoặc ghi trong sổ tay.

2. Dạy trẻ kể lại sự việc

Hướng dẫn trẻ mô tả:

Ai đã làm?

Làm gì?

Ở đâu?

Khi nào?

Con cảm thấy thế nào?

Phụ huynh lưu ý không trách mắng, không nghi ngờ, không nói trẻ bịa chuyện.

3. Đường dây nóng 111 – Bảo vệ trẻ em Việt Nam

Giải thích cho trẻ rằng:

Gọi 111 hoàn toàn miễn phí.

Nhân viên sẽ tư vấn, bảo vệ và giữ bí mật thông tin của trẻ.

Con có thể gọi khi sợ hãi, hoang mang hoặc không biết phải làm gì.

4. Vai trò của phụ huynh

Luôn tin tưởng và lắng nghe con.

Không để con nghĩ rằng xâm hại là lỗi của mình.

Đồng hành cùng con đến cơ quan chức năng khi cần.

V. Kỹ năng sử dụng Internet an toàn – Tránh xâm hại tình dục online

Ngày nay, xâm hại không chỉ xảy ra ngoài đời mà còn diễn ra trên môi trường mạng thông qua việc dụ dỗ, gửi hình ảnh nhạy cảm hoặc ép trẻ gửi ảnh riêng tư.

1. Nguy cơ xâm hại trên mạng

Giả danh người cùng tuổi kết bạn.

Gửi ảnh nude, video khiêu dâm để dụ dỗ.

Ghi âm, quay màn hình để tống tiền trẻ.

Dụ trẻ gặp trực tiếp.

2. Quy tắc an toàn khi sử dụng mạng xã hội

Trẻ cần ghi nhớ:

Không kết bạn với người lạ.

Không gửi ảnh nhạy cảm, kể cả khi bị ép.

Không chia sẻ số điện thoại, địa chỉ nhà, trường học.

Không gặp người lạ ngoài đời.

Báo ngay cho bố mẹ khi nhận tin nhắn đáng ngờ.

3. Xử lý tình huống khi bị đe dọa online

Ngừng trả lời tin nhắn.

Chụp lại bằng chứng.

Báo ngay cho người lớn hoặc thầy cô.

Chặn tài khoản và báo cáo vi phạm.

Gọi 111 để được hướng dẫn.

VI. Kết luận

Xâm hại tình dục có thể xảy ra ở bất cứ đâu, với bất kỳ ai – dù là trẻ em hay thanh thiếu niên. Nhưng chỉ cần được trang bị đủ 5 kỹ năng tự bảo vệ gồm:

Nhận biết hành vi xâm hại, Thiết lập ranh giới cơ thể, Kỹ năng thoát hiểm, Kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, Kỹ năng sử dụng Internet an toàn… trẻ hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro và tự bảo vệ mình trước những tình huống nguy hiểm. Phụ huynh và nhà trường hãy chủ động đồng hành, hướng dẫn và bảo vệ trẻ mỗi ngày, để mọi trẻ em đều được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh và hạnh phúc.

CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.