Hoạt động ngoại khóa mang đến cho học sinh cơ hội khám phá, rèn luyện và phát triển toàn diện, nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro về an toàn. Vì vậy, việc trang bị kỹ năng an toàn cho học sinh khi tham gia hoạt động ngoại khóa là vô cùng quan trọng. Những kỹ năng này không chỉ giúp các em tự bảo vệ mình mà còn góp phần hình thành ý thức sống có trách nhiệm, kỷ luật và tự lập nền tảng vững chắc cho hành trình trưởng thành sau này.

I. Giới thiệu

Hoạt động ngoại khóa là một phần không thể thiếu trong hành trình học tập và trưởng thành của học sinh. Đây là cơ hội để các em khám phá thế giới xung quanh, rèn luyện thể chất, nâng cao kỹ năng xã hội và nuôi dưỡng tinh thần đoàn kết. Tuy nhiên, song song với niềm vui và sự háo hức, các hoạt động ngoại khóa cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro: tai nạn, lạc đoàn, hoặc những tình huống bất ngờ trong quá trình di chuyển và vui chơi.

Chính vì vậy, việc trang bị kỹ năng an toàn cho học sinh khi tham gia hoạt động ngoại khóa không chỉ giúp các em tự bảo vệ mình mà còn góp phần tạo nên những chuyến đi ý nghĩa, trọn vẹn và đáng nhớ.

II. Vì sao cần trang bị kỹ năng an toàn khi tham gia hoạt động ngoại khóa?

1. Môi trường bên ngoài tiềm ẩn nhiều rủi ro

Không giống như lớp học hay sân trường quen thuộc, các buổi ngoại khóa thường diễn ra tại công viên, khu sinh thái, khu du lịch, hoặc vùng miền xa lạ. Môi trường mới đồng nghĩa với việc học sinh phải đối mặt với nhiều yếu tố không kiểm soát được như thời tiết, địa hình, giao thông hay người lạ. Chỉ cần một chút lơ là, nguy cơ mất an toàn có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

2. Giúp học sinh chủ động phòng tránh tai nạn

Khi được trang bị đầy đủ kỹ năng an toàn, học sinh sẽ biết cách nhận diện rủi ro, phản ứng nhanh khi gặp tình huống khẩn cấp, tránh hoảng loạn và giảm thiểu thiệt hại. Đây là nền tảng giúp các em hình thành tư duy sống chủ động, tự lập và biết chịu trách nhiệm cho bản thân.

3. Rèn luyện thói quen sống an toàn, có kỷ luật

An toàn không chỉ là một kỹ năng, mà là một thói quen cần được hình thành từ sớm. Việc tuân thủ nội quy, lắng nghe hướng dẫn và cư xử đúng mực trong mỗi chuyến đi giúp học sinh hình thành ý thức tự giác điều rất cần thiết cho quá trình trưởng thành.

4. Góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện

Một chuyến ngoại khóa an toàn, được tổ chức chuyên nghiệp không chỉ mang lại trải nghiệm thực tế mà còn là bài học sinh động về cách ứng xử, làm việc nhóm và bảo vệ bản thân. Đây chính là sự kết hợp giữa “học đi đôi với hành” mà giáo dục hiện đại hướng tới.

III. Các kỹ năng an toàn cần thiết cho học sinh khi tham gia hoạt động ngoại khóa

1. Kỹ năng nhận biết và đánh giá rủi ro

Trước khi tham gia hoạt động, học sinh cần được hướng dẫn quan sát và nhận biết các yếu tố nguy hiểm: địa hình trơn trượt, khu vực có sông suối, dụng cụ thể thao, phương tiện di chuyển…
Việc đánh giá trước rủi ro giúp các em chủ động hơn trong việc phòng tránh. Ví dụ, khi đi dã ngoại ở vùng đồi núi, học sinh cần hiểu rõ quy định không leo trèo tự do, không đi vào khu vực cấm hoặc tách nhóm mà không có người hướng dẫn.

2. Kỹ năng tuân thủ nội quy và hướng dẫn của giáo viên

Nhiều tai nạn đáng tiếc xảy ra chỉ vì học sinh chủ quan hoặc không tuân thủ quy định. Do đó, kỹ năng đầu tiên và quan trọng nhất là “biết nghe lời hướng dẫn”.
Mỗi chuyến đi đều có người phụ trách, hướng dẫn viên hoặc giáo viên đồng hành. Học sinh cần tuân thủ mọi chỉ dẫn, không tự ý rời khỏi nhóm, không thay đổi kế hoạch di chuyển và tuyệt đối không tham gia hoạt động mạo hiểm nếu chưa được cho phép.

3. Kỹ năng bảo vệ bản thân khi di chuyển

Trong quá trình di chuyển bằng xe buýt, tàu, thuyền hoặc các phương tiện khác, học sinh cần ghi nhớ những quy tắc an toàn cơ bản:

Không thò đầu, tay ra ngoài cửa sổ khi xe đang chạy.

Giữ trật tự, không chen lấn, xô đẩy khi lên xuống phương tiện.

Luôn đi cùng nhóm, không đi một mình, đặc biệt ở nơi đông người.

Không nhận đồ, không nói chuyện riêng với người lạ.
Những hành động nhỏ này chính là “lá chắn an toàn” giúp các em tránh khỏi nhiều tình huống nguy hiểm.

4. Kỹ năng ứng phó khi có sự cố

Tai nạn, cháy nổ hay thời tiết xấu có thể xảy ra bất ngờ. Khi đó, điều quan trọng nhất là học sinh biết cách giữ bình tĩnh và xử lý đúng cách.
Nếu bị lạc đoàn, cần dừng lại tại chỗ, không di chuyển lung tung và liên hệ ngay với người phụ trách bằng điện thoại hoặc nhờ người lớn gần đó giúp đỡ.
Trong trường hợp xảy ra hỏa hoạn hay sự cố, học sinh cần biết cách tìm lối thoát hiểm, dùng khăn ướt che mũi, di chuyển thấp và theo hướng dẫn của người lớn.

5. Kỹ năng sơ cứu cơ bản

Một số tình huống như trầy xước, bong gân, say nắng hay mất nước có thể xử lý ngay tại chỗ nếu học sinh biết kỹ năng sơ cứu đơn giản.
Nhà trường nên tổ chức các buổi tập huấn kỹ năng sơ cứu trước khi đi ngoại khóa, giúp học sinh biết cách băng bó vết thương, sử dụng nước muối sinh lý, hoặc giúp bạn bị ngất do say nắng. Đây là kỹ năng mang tính thực tế cao và cực kỳ cần thiết.

6. Kỹ năng hợp tác và hỗ trợ bạn bè

Đi ngoại khóa là cơ hội tuyệt vời để rèn luyện tinh thần đồng đội. Học sinh cần biết quan tâm, giúp đỡ bạn bè, đặc biệt khi có người gặp khó khăn hoặc bị thương nhẹ.
Một tập thể đoàn kết, biết chia sẻ và hỗ trợ nhau không chỉ giúp hoạt động diễn ra suôn sẻ mà còn xây dựng môi trường học đường nhân ái, tích cực.

IV. Vai trò của nhà trường, phụ huynh và giáo viên trong việc dạy kỹ năng an toàn

1. Nhà trường nền tảng của giáo dục an toàn

Nhà trường là nơi đặt nền móng cho việc giáo dục kỹ năng sống. Trước mỗi chuyến đi, trường cần tổ chức buổi phổ biến nội quy, tập huấn kỹ năng an toàn và hướng dẫn chi tiết cho cả học sinh lẫn giáo viên phụ trách.
Ngoài ra, cần chuẩn bị kỹ phương án dự phòng: kiểm tra phương tiện, trang bị y tế, danh sách học sinh, và liên hệ khẩn cấp với phụ huynh khi cần.

2. Giáo viên người hướng dẫn và giám sát trực tiếp

Giáo viên là người gần gũi, hiểu rõ học sinh nhất. Trong mỗi hoạt động, giáo viên không chỉ đóng vai trò quản lý mà còn là “người bạn đồng hành”, theo sát từng nhóm nhỏ, đảm bảo các em tuân thủ quy định, không tách đoàn, và luôn trong tầm quan sát.
Giáo viên cũng cần có kỹ năng xử lý tình huống, ứng cứu khẩn cấp và khả năng giữ bình tĩnh để trấn an học sinh khi có sự cố xảy ra.

3. Phụ huynh người hỗ trợ và đồng hành cùng con

Trước chuyến đi, phụ huynh nên chuẩn bị kỹ cho con: quần áo phù hợp, vật dụng cá nhân cần thiết, thuốc dự phòng và nhắc nhở con tuân thủ nội quy an toàn.
Đồng thời, hãy trò chuyện để con hiểu rằng an toàn là trách nhiệm của chính mình không chỉ trông chờ vào người lớn, mà phải biết tự bảo vệ bản thân.

V. Kết luận

Giáo dục kỹ năng an toàn cho học sinh khi tham gia hoạt động ngoại khóa không phải là việc làm phụ trợ mà là yếu tố bắt buộc trong môi trường giáo dục hiện đại.
Mỗi chuyến đi không chỉ là hành trình khám phá, mà còn là dịp để các em học cách sống an toàn, có trách nhiệm và biết yêu thương, chia sẻ cùng bạn bè.

CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.