Internet đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại. Từ học tập, làm việc, mua sắm, giải trí đến kết nối xã hội – tất cả đều gắn liền với không gian mạng. Tuy nhiên, song song với những lợi ích to lớn đó là hàng loạt rủi ro như: lừa đảo trực tuyến, đánh cắp thông tin cá nhân, xâm hại quyền riêng tư, tin giả, bạo lực mạng…
Thực tế cho thấy, rất nhiều người dùng Internet – đặc biệt là học sinh, sinh viên và người cao tuổi – chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng an toàn số. Chỉ một cú nhấp chuột bất cẩn cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng về tài chính, tinh thần và pháp lý. Vì vậy, việc nắm vững 10 quy tắc vàng giúp sử dụng Internet an toàn và thông minh là điều cần thiết đối với mỗi cá nhân trong thời đại số.
I. Quy tắc 1: Bảo vệ thông tin cá nhân như tài sản quý giá
Thông tin cá nhân bao gồm: họ tên, ngày sinh, số CCCD/CMND, địa chỉ nhà, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, hình ảnh riêng tư… Đây là “mục tiêu” hàng đầu của tội phạm mạng.
Vì sao không nên chia sẻ thông tin cá nhân tùy tiện?
Kẻ xấu có thể dùng thông tin để lừa đảo, giả mạo, vay tiền, tống tiền
Bị xâm phạm quyền riêng tư, ảnh hưởng danh dự và uy tín
Nguy cơ mất tiền trong tài khoản ngân hàng, ví điện tử
Nguyên tắc cần nhớ:
Chỉ cung cấp thông tin cá nhân cho những website, tổ chức đáng tin cậy và thật sự cần thiết.
II. Quy tắc 2: Sử dụng mật khẩu mạnh và không dùng chung mật khẩu
Mật khẩu là “chìa khóa” bảo vệ tài khoản cá nhân trên Internet. Tuy nhiên, rất nhiều người vẫn sử dụng mật khẩu yếu như: 123456, ngày sinh, tên riêng…
Cách tạo mật khẩu mạnh:
Tối thiểu 8–12 ký tự
Kết hợp chữ hoa, chữ thường, số và ký tự đặc biệt
Không dùng thông tin cá nhân dễ đoán
Lưu ý quan trọng:
Không dùng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản
Thay đổi mật khẩu định kỳ
Bật xác thực hai lớp (2FA) nếu có
III. Quy tắc 3: Luôn kiểm tra độ tin cậy của website và đường link
Nhiều vụ lừa đảo xảy ra chỉ vì người dùng nhấp vào đường link giả mạo.
Dấu hiệu nhận biết website không an toàn:
Địa chỉ website lạ, sai chính tả
Không có biểu tượng ổ khóa (https)
Yêu cầu nhập thông tin cá nhân bất thường
Cảnh giác với:
Link trúng thưởng, khuyến mãi “quá hấp dẫn”
Link rút gọn không rõ nguồn gốc
Tin nhắn giả danh ngân hàng, cơ quan chức năng
Nguyên tắc vàng: Không nhấp link khi chưa chắc chắn.
IV. Quy tắc 4: Cẩn trọng khi kết bạn và trò chuyện với người lạ
Mạng xã hội giúp kết nối mọi người nhưng cũng là môi trường tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Nguy cơ thường gặp:
Bị lừa đảo tình cảm
Bị dụ dỗ cung cấp hình ảnh, thông tin riêng tư
Trẻ em có thể bị xâm hại, bắt cóc qua mạng
Lời khuyên:
Không chấp nhận kết bạn bừa bãi
Không chia sẻ hình ảnh, video riêng tư
Không gặp mặt người quen trên mạng khi chưa có người giám sát
V. Quy tắc 5: Không chia sẻ hoặc lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng
Tin giả, tin sai sự thật đang lan truyền rất nhanh trên Internet.
Tác hại của tin giả:
Gây hoang mang dư luận
Ảnh hưởng danh dự cá nhân, tổ chức
Có thể vi phạm pháp luật
Cách kiểm chứng thông tin:
Kiểm tra nguồn tin chính thống
So sánh với nhiều nguồn khác nhau
Không chia sẻ nếu chưa chắc chắn
Hãy là người dùng Internet có trách nhiệm.
VI. Quy tắc 6: Thiết lập quyền riêng tư trên mạng xã hội
Rất nhiều người vô tình để toàn bộ thông tin cá nhân ở chế độ công khai.
Những mục cần kiểm soát:
Bài viết, hình ảnh cá nhân
Danh sách bạn bè
Thông tin cá nhân hiển thị trên trang cá nhân
Lợi ích:
Giảm nguy cơ bị theo dõi, quấy rối
Bảo vệ đời sống riêng tư
Hạn chế bị lợi dụng thông tin
VII. Quy tắc 7: Cảnh giác với các hình thức lừa đảo trực tuyến
Lừa đảo trên Internet ngày càng tinh vi với nhiều hình thức:
Giả danh công an, ngân hàng
Lừa trúng thưởng, đầu tư online
Tuyển dụng việc nhẹ lương cao
Dấu hiệu nhận biết:
Yêu cầu chuyển tiền gấp
Đe dọa, gây áp lực tâm lý
Hứa hẹn lợi ích quá hấp dẫn
Khi nghi ngờ bị lừa đảo, hãy:
Dừng ngay giao dịch
Báo cho người thân, cơ quan chức năng
Không cung cấp thêm thông tin
VIII. Quy tắc 8: Cài đặt phần mềm bảo mật và cập nhật thiết bị thường xuyên
Thiết bị không được bảo vệ dễ trở thành “cửa ngõ” cho virus và mã độc.
Việc cần làm:
Cài phần mềm diệt virus uy tín
Cập nhật hệ điều hành, ứng dụng thường xuyên
Không tải phần mềm lậu, không rõ nguồn gốc
Đặc biệt, với trẻ em, cần:
Cài đặt chế độ kiểm soát của phụ huynh
Giới hạn nội dung không phù hợp
IX. Quy tắc 9: Ứng xử văn minh, có trách nhiệm trên không gian mạng
Internet không phải “vùng đất vô pháp”.
Hành vi cần tránh:
Xúc phạm, bôi nhọ người khác
Bắt nạt, miệt thị trên mạng
Phát tán hình ảnh riêng tư
Ứng xử đúng mực giúp:
Xây dựng môi trường mạng lành mạnh
Bảo vệ chính mình khỏi rắc rối pháp lý
Lan tỏa giá trị tích cực
X. Quy tắc 10: Trang bị kiến thức và kỹ năng an toàn số thường xuyên
Công nghệ luôn thay đổi, thủ đoạn lừa đảo ngày càng mới. Vì vậy, kỹ năng an toàn số cần được cập nhật liên tục.
Vai trò của:
Gia đình: hướng dẫn, giám sát trẻ em
Nhà trường: giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng số
Xã hội: tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng
Chủ động học hỏi chính là “lá chắn” tốt nhất khi sử dụng Internet.
XI. Kết luận
Internet mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Việc tuân thủ 10 quy tắc vàng giúp sử dụng Internet an toàn và thông minh sẽ giúp mỗi người:
Bảo vệ bản thân và gia đình
Tránh xa lừa đảo, tin giả
Góp phần xây dựng không gian mạng văn minh, an toàn
Hãy bắt đầu từ những thói quen nhỏ, chia sẻ kiến thức an toàn số cho người thân, đặc biệt là trẻ em – vì một cộng đồng số an toàn và bền vững.
CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.
