Tai nạn và sự cố y tế không bao giờ báo trước. Một cú trượt ngã, một cơn hóc dị vật, một vụ tai nạn giao thông hay một ca ngưng thở bất ngờ có thể xảy ra ngay trong sinh hoạt hằng ngày. Trong những khoảnh khắc sinh tử ấy, người ở gần nạn nhân nhất – chứ không phải bác sĩ – chính là yếu tố quyết định sự sống còn. Đó là lý do vì sao mỗi người đều cần biết kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu, không phân biệt độ tuổi, nghề nghiệp hay trình độ chuyên môn.
I. Kỹ năng sơ cấp cứu
Nhiều người cho rằng sơ cấp cứu là kỹ năng “chỉ dành cho nhân viên y tế”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn các ca cấp cứu ban đầu đều được xử lý bởi người không chuyên: người thân, đồng nghiệp, giáo viên, người qua đường.
Trong đời sống hiện đại, rủi ro tai nạn ngày càng gia tăng do:
Mật độ giao thông cao
Nhịp sống nhanh, áp lực
Môi trường sinh hoạt và lao động tiềm ẩn nhiều nguy hiểm
Điều đáng tiếc là không ít trường hợp nạn nhân tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề không phải vì tai nạn quá nghiêm trọng, mà vì:
Không ai biết cách sơ cứu
Xử lý sai trong những phút đầu
Bỏ lỡ “thời gian vàng” cứu người
Chính vì vậy, kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu không còn là kiến thức “nên biết”, mà đã trở thành kỹ năng sống bắt buộc đối với mỗi cá nhân trong xã hội hiện nay.
Sơ cấp cứu ban đầu
II. Sơ cấp cứu ban đầu là gì và phạm vi áp dụng
1. Sơ cấp cứu ban đầu là gì?
Sơ cấp cứu ban đầu là những biện pháp xử lý khẩn cấp đầu tiên được thực hiện ngay tại hiện trường khi xảy ra tai nạn, chấn thương hoặc sự cố y tế, nhằm:
Bảo vệ tính mạng nạn nhân
Ngăn tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn
Duy trì sự sống cho đến khi có sự hỗ trợ y tế chuyên nghiệp
Sơ cấp cứu ban đầu không phải điều trị, mà là cứu nguy.
2. Nguyên tắc cốt lõi của sơ cấp cứu ban đầu
Đảm bảo an toàn cho người sơ cứu và nạn nhân
Bình tĩnh đánh giá nhanh tình trạng
Thực hiện đúng kỹ thuật, không làm quá khả năng
Gọi cấp cứu và hỗ trợ y tế càng sớm càng tốt
3. Ai cần biết kỹ năng sơ cấp cứu?
Câu trả lời là: tất cả mọi người.
Phụ huynh: bảo vệ con cái
Giáo viên: đảm bảo an toàn học đường
Người lao động: giảm rủi ro tai nạn nghề nghiệp
Người trẻ: sẵn sàng ứng phó trong mọi tình huống
III. Vì sao kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu có thể cứu sống con người?
1. “Thời gian vàng” quyết định sự sống còn
Trong nhiều tình huống khẩn cấp:
Ngưng thở, ngưng tim: não bắt đầu tổn thương chỉ sau 4–6 phút
Chảy máu nhiều: mất máu cấp có thể gây tử vong nhanh chóng
Hóc dị vật: chỉ vài phút là đủ để đe dọa tính mạng
Trong khi đó, xe cấp cứu không thể có mặt ngay lập tức. Khoảng trống thời gian này chính là lúc sơ cấp cứu ban đầu phát huy vai trò sống còn.
2. Người có mặt đầu tiên là “người cứu mạng”
Không phải bác sĩ, không phải bệnh viện, mà người ở gần nạn nhân nhất mới là người quyết định:
Nạn nhân được sống tiếp hay không
Mức độ tổn thương nặng hay nhẹ
Chỉ một thao tác đúng như:
Cầm máu kịp thời
Khai thông đường thở
Hô hấp nhân tạo đúng cách cũng có thể tạo ra sự khác biệt giữa sự sống và cái chết.
Đào tạo kỹ năng sơ cấp cứu Safedu Hưng Yên
IV. Những tình huống phổ biến đòi hỏi kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu
1. Tai nạn giao thông, sinh hoạt và lao động
Chấn thương, gãy xương
Chảy máu nhiều
Chấn thương đầu, cột sống
2. Hóc dị vật, ngưng thở – ngưng tim
Trẻ nhỏ, người cao tuổi là nhóm nguy cơ cao
Cần xử lý trong vài giây đến vài phút đầu tiên
3. Đuối nước
Hô hấp nhân tạo kịp thời giúp tăng khả năng sống sót
Chậm trễ có thể để lại di chứng não nặng nề
4. Bỏng, điện giật
Ngắt nguồn nguy hiểm
Làm mát và xử lý đúng cách để hạn chế tổn thương
5. Ngộ độc
Ngộ độc thực phẩm
Ngộ độc thuốc
Ngộ độc khí và hóa chất
Tất cả những tình huống này đều yêu cầu kiến thức sơ cấp cứu ban đầu đúng và kịp thời.
V. Hậu quả khi thiếu kiến thức sơ cấp cứu ban đầu
1. Xử lý sai làm tình trạng nặng hơn
Nhiều hành động tưởng như “giúp đỡ” nhưng thực chất lại gây hại:
Đổ nước khi người bị hóc dị vật
Bôi kem, lá cây lên vết bỏng
Di chuyển nạn nhân chấn thương cột sống không đúng cách
2. Bỏ lỡ thời gian vàng cứu người
Chỉ cần chậm vài phút, hậu quả có thể là:
Tổn thương não vĩnh viễn
Di chứng suốt đời
Tử vong đáng tiếc
3. Tâm lý hoảng loạn, bất lực
Không biết sơ cấp cứu khiến nhiều người:
Đứng nhìn mà không dám làm gì
Làm theo bản năng, thiếu kiểm soát
Mang cảm giác ân hận, ám ảnh lâu dài
Thiếu kiến thức không chỉ gây hại cho nạn nhân, mà còn tạo gánh nặng tâm lý cho chính người chứng kiến.
Sơ cấp cứu đúng cách khi trẻ bị hóc
VI. Kết luận
Kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu không phải là điều gì quá phức tạp hay xa vời. Đó là những kiến thức cơ bản, dễ học nhưng giá trị mang lại vô cùng to lớn – cứu người, cứu chính mình và lan tỏa sự an toàn trong cộng đồng.
Khi tai nạn xảy ra, người biết sơ cấp cứu không chỉ là người giúp đỡ – mà là người trao cơ hội sống. Trang bị kỹ năng sơ cấp cứu ban đầu chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ con người trong một thế giới đầy rủi ro.
CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.
