Trong xã hội hiện đại, khi những nguy cơ tiềm ẩn về tai nạn, thiên tai, bạo lực hay rủi ro từ môi trường sống ngày càng phức tạp, việc giáo dục kỹ năng an toàn cho học sinh trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Thay vì những bài giảng lý thuyết khô khan, nhiều trường học đã lựa chọn phương pháp dạy qua trò chơi thực hành một cách tiếp cận sinh động, gần gũi và hiệu quả. Không chỉ giúp các em ghi nhớ kiến thức lâu hơn, mà còn hình thành phản xạ xử lý tình huống nhanh nhạy, tự nhiên và chủ động hơn trong mọi hoàn cảnh.

I. Dạy kỹ năng an toàn bước nền tảng bảo vệ học sinh

Trong môi trường học đường, việc rèn luyện kỹ năng học tập hay đạo đức luôn được chú trọng. Tuy nhiên, kỹ năng an toàn – yếu tố trực tiếp bảo vệ tính mạng và sức khỏe của học sinh – đôi khi vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều vụ tai nạn đáng tiếc như đuối nước, ngã, cháy nổ, hay bị thương khi tham gia giao thông vẫn xảy ra, một phần do trẻ chưa được trang bị đủ kỹ năng ứng phó.

Dạy kỹ năng an toàn không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà là hành trình giúp học sinh hiểu – nhớ – làm được. Trong đó, trò chơi thực hành đóng vai trò như “chiếc cầu nối” giữa lý thuyết và thực tế. Qua những hoạt động vui vẻ, học sinh được nhập vai, trải nghiệm và ghi nhớ tự nhiên – đó chính là cách học hiệu quả và bền vững nhất.

II. Lợi ích của việc dạy kỹ năng an toàn qua trò chơi thực hành

1. Giúp học sinh ghi nhớ và phản xạ tự nhiên

Các nghiên cứu giáo dục chỉ ra rằng, trẻ em ghi nhớ tốt nhất khi được “chạm” vào vấn đề – nghĩa là được thực hành, thử sai và rút kinh nghiệm. Khi học sinh tham gia các trò chơi mô phỏng, não bộ sẽ liên kết kiến thức với hành động cụ thể, giúp phản xạ an toàn trở nên tự nhiên hơn.

2. Phát triển khả năng hợp tác và giao tiếp

Hầu hết các trò chơi thực hành kỹ năng an toàn đều được tổ chức theo nhóm. Trẻ phải trao đổi, phối hợp và đưa ra quyết định nhanh, từ đó rèn luyện tinh thần đồng đội và kỹ năng giao tiếp hiệu quả – những năng lực quan trọng trong cuộc sống sau này.

3. Tạo môi trường học tập tích cực và hứng thú

Thay vì lo lắng khi nghe về “cháy nổ” hay “tai nạn”, học sinh cảm thấy vui vẻ khi được “chơi mà học”. Không khí sôi nổi, tiếng cười xen lẫn bài học giúp kiến thức trở nên nhẹ nhàng, dễ tiếp thu.

4. Giúp giáo viên đánh giá chính xác năng lực của học sinh

Thông qua quan sát cách học sinh phản ứng trong trò chơi, giáo viên có thể nhận biết rõ mức độ hiểu biết, khả năng xử lý tình huống, từ đó điều chỉnh nội dung giảng dạy phù hợp hơn.

III. Các kỹ năng an toàn nên dạy cho học sinh qua trò chơi thực hành

1. Kỹ năng phòng tránh tai nạn giao thông

Trò chơi “Giao thông an toàn” mô phỏng ngã tư, đèn tín hiệu, người đi bộ và phương tiện. Học sinh đóng vai người điều khiển xe hoặc cảnh sát giao thông, giúp các em hiểu rõ quy tắc qua thực tế. Từ đó, trẻ nhận biết biển báo, tuân thủ tín hiệu và hình thành thói quen văn minh khi tham gia giao thông.

2. Kỹ năng phòng cháy chữa cháy

Trò chơi “Thoát hiểm nhanh” hay “Tìm lối ra an toàn” giúp học sinh biết cách xử lý khi nghe tín hiệu báo cháy: cúi thấp người, che miệng bằng khăn ướt, di chuyển theo hướng thoát hiểm. Những kỹ năng này vô cùng cần thiết, đặc biệt trong các tòa nhà cao tầng hoặc khu nội trú.

3. Kỹ năng phòng chống đuối nước

Với trò chơi “Cứu bạn trên cạn”, học sinh được học cách gọi người lớn, dùng vật dụng an toàn như cây, dây hoặc áo phao để hỗ trợ mà không tự nhảy xuống nước. Điều này giúp trẻ biết giúp mà vẫn an toàn cho bản thân.

4. Kỹ năng ứng phó với người lạ hoặc tình huống bắt cóc

Trò chơi “Người lạ và em bé thông minh” tái hiện những tình huống thực tế như người lạ hỏi đường, cho quà hoặc nhờ giúp đỡ. Học sinh sẽ được hướng dẫn cách nói “không”, tìm người lớn giúp đỡ và ghi nhớ nguyên tắc “Không đi – Không nhận – Không nói chuyện với người lạ”.

5. Kỹ năng sơ cứu cơ bản

Trò chơi “Bác sĩ nhí” giúp trẻ học cách xử lý khi bạn bị ngất, chảy máu hoặc bỏng nhẹ. Giáo viên có thể hướng dẫn cách gọi cấp cứu, băng bó vết thương đúng cách, qua đó nuôi dưỡng tinh thần nhân ái và trách nhiệm.

IV. Cách tổ chức trò chơi dạy kỹ năng an toàn hiệu quả

1. Chuẩn bị nội dung và mục tiêu rõ ràng

Trước khi bắt đầu, giáo viên cần xác định mục tiêu cụ thể cho từng trò chơi – ví dụ: “Giúp học sinh nhận biết tín hiệu báo cháy” hoặc “Rèn phản xạ tránh nguy hiểm trên đường”.

2. Phân nhóm và giao vai trò phù hợp

Tùy theo độ tuổi, trò chơi cần điều chỉnh độ khó, thời lượng và cách hướng dẫn. Với học sinh nhỏ, nên ưu tiên trò chơi đơn giản, có hướng dẫn trực quan. Với học sinh lớn, có thể thêm các tình huống phức tạp hơn.

3. Kết hợp hình ảnh, video, mô hình trực quan

Những yếu tố thị giác giúp học sinh dễ hình dung và hứng thú hơn. Ví dụ: mô hình đèn giao thông, video tình huống thật, hoặc hình nộm minh họa.

4. Đánh giá và rút kinh nghiệm sau mỗi trò chơi

Sau khi kết thúc, giáo viên nên dành thời gian hỏi lại: “Em học được gì?”, “Nếu gặp lại tình huống này ngoài đời, em sẽ làm gì?”. Việc tổng kết giúp học sinh củng cố kiến thức và rút ra bài học thực tế.

5. Đảm bảo an toàn tuyệt đối khi tổ chức

Trong mọi hoạt động thực hành, cần có giáo viên và phụ huynh giám sát. Dụng cụ nên được kiểm tra kỹ để tránh gây nguy hiểm, đặc biệt trong các trò chơi mô phỏng cháy nổ, nước hoặc di chuyển nhanh.

V. Gợi ý trò chơi thực hành kỹ năng an toàn cho từng lứa tuổi

1. Lứa tuổi mầm non

“Bé đội mũ bảo hiểm đúng cách”: Dạy trẻ nhận biết mũ đạt chuẩn và cách đội an toàn.

“Bé tìm đường an toàn”: Trẻ nhận biết vạch qua đường, tín hiệu đèn giao thông thông qua mô hình vui nhộn.

2. Lứa tuổi tiểu học

“Thoát hiểm khi cháy”: Học sinh thực hành di chuyển khi có khói, dùng khăn che mũi, tìm lối ra.

“Ai nhanh tay cứu bạn”: Thi đua tìm cách gọi người giúp đỡ khi bạn gặp nguy hiểm.

“Người lạ đáng ngờ”: Học cách phản ứng khi bị người lạ tiếp cận.

3. Lứa tuổi THCS

“Xử lý tai nạn giao thông”: Giả lập tình huống va chạm nhẹ, hướng dẫn cách gọi cấp cứu, bảo vệ hiện trường.

“Ứng phó khi mưa bão”: Học cách tránh xa cột điện, dây điện rơi; chuẩn bị đồ dùng an toàn khi bão đến.

“Sơ cứu khẩn cấp”: Thực hành hô hấp nhân tạo, cầm máu, băng bó vết thương.

VI. Vai trò của nhà trường và phụ huynh trong giáo dục kỹ năng an toàn

1. Nhà trường – Trung tâm lan tỏa giáo dục kỹ năng

Nhà trường cần đưa hoạt động dạy kỹ năng an toàn vào chương trình ngoại khóa, tổ chức “Ngày hội kỹ năng sống”, “Tuần lễ an toàn cho học sinh” hoặc các cuộc thi “Em học làm người an toàn”. Những chương trình này giúp học sinh vừa học, vừa thi đua, vừa trải nghiệm thực tế.

2. Phụ huynh – Người đồng hành quan trọng

Phụ huynh có thể rèn luyện kỹ năng an toàn cho con ngay tại nhà:

Cùng con xem video tình huống nguy hiểm và thảo luận cách xử lý.

Giả lập các tình huống nhỏ như cháy giả, bị lạc hoặc gặp người lạ để trẻ phản ứng thử.

Khen ngợi khi trẻ có phản xạ đúng, từ đó củng cố hành vi tích cực.

3. Cộng đồng – Môi trường hỗ trợ thực hành

Các tổ chức đoàn thể, chính quyền địa phương có thể phối hợp tổ chức tập huấn, diễn tập an toàn cho học sinh. Khi nhà trường, gia đình và xã hội cùng tham gia, kỹ năng an toàn không chỉ là bài học mà trở thành thói quen sống an toàn.

VII. Kết luận

Giáo dục kỹ năng an toàn cho học sinh không chỉ là trách nhiệm của giáo viên, mà là sứ mệnh chung của cả cộng đồng. Thay vì dạy bằng lời nói, hãy để trẻ được học qua trải nghiệm, được sai và tự sửa, để từ đó hình thành kỹ năng thực sự.

Những trò chơi thực hành không chỉ giúp trẻ em vui học, mà còn trang bị cho các em “lá chắn an toàn” trong cuộc sống. Bởi đôi khi, một phản xạ nhỏ – như biết tránh xa dây điện rơi hay biết hét lên khi gặp người lạ – có thể cứu lấy chính cuộc đời của các em.

CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.