Ở lứa tuổi mầm non, mỗi ngày với trẻ là một cuộc khám phá mới, đầy niềm vui nhưng cũng tiềm ẩn không ít nguy hiểm. Chỉ một phút bất cẩn, trẻ có thể bị ngã, bỏng hay đi lạc. Chính vì thế, việc dạy kỹ năng an toàn cho học sinh mầm non là bước khởi đầu quan trọng giúp con biết tự bảo vệ bản thân. Với những cách làm đơn giản, dễ áp dụng, cha mẹ và giáo viên hoàn toàn có thể biến bài học an toàn thành những phút giây vui nhộn, hiệu quả và đầy ý nghĩa.

I. Tại sao cần dạy kỹ năng an toàn cho trẻ mầm non?

Trong những năm gần đây, các vụ tai nạn thương tích, ngộ độc, đi lạc liên quan đến trẻ em ngày càng khiến xã hội lo ngại. Một giây lơ là của người lớn có thể dẫn đến hậu quả khôn lường: bé bị bỏng khi chạm vào bếp nóng, ngã cầu thang khi đang chơi, hay thậm chí là đi lạc chỉ vì mải nhìn theo món đồ chơi hấp dẫn.

Trẻ mầm non là lứa tuổi hiếu động, tò mò và luôn muốn khám phá thế giới xung quanh. Tuy nhiên, chính vì chưa ý thức được đâu là nguy hiểm, đâu là an toàn, nên trẻ rất dễ rơi vào tình huống rủi ro.

Giáo dục kỹ năng an toàn cho trẻ không chỉ là dạy trẻ “phòng tránh tai nạn” – mà còn là trao cho con chiếc “lá chắn” tự bảo vệ mình trong cuộc sống. Khi được học đúng cách, trẻ sẽ hình thành phản xạ an toàn, biết tự xử lý tình huống khẩn cấp và có thái độ bình tĩnh trước nguy cơ.

II. Lợi ích khi dạy kỹ năng an toàn cho trẻ mầm non

1. Giúp trẻ nhận biết nguy hiểm xung quanh

Khi được học về kỹ năng an toàn, trẻ bắt đầu nhận diện các mối nguy trong môi trường hàng ngày như ổ điện, nước sôi, dao kéo, người lạ hay khu vực ao hồ. Từ đó, trẻ biết cách tránh xa và cảnh giác hơn khi tiếp xúc.

2. Hình thành phản xạ an toàn tự nhiên

Trẻ biết tự bảo vệ bản thân, ví dụ: không chạm vào đồ nóng, biết kêu cứu khi bị đau, hay tìm người lớn khi gặp sự cố. Những phản xạ này nếu được rèn luyện sớm sẽ trở thành thói quen an toàn bền vững.

3. Xây dựng tính tự lập và tự tin

Một đứa trẻ hiểu cách bảo vệ mình sẽ tự tin hơn khi tham gia các hoạt động học tập, vui chơi. Sự tự tin này còn giúp trẻ dễ hòa nhập, mạnh dạn giao tiếp và phát triển toàn diện về cảm xúc – xã hội.

4. Giảm áp lực cho phụ huynh và giáo viên

Khi trẻ biết tuân thủ quy tắc an toàn, người lớn bớt lo lắng, dễ dàng quản lý và hướng dẫn con hơn. Môi trường lớp học cũng trở nên an toàn, nề nếp, giảm rủi ro tai nạn.

5. Hình thành nhân cách và thói quen tốt

Giáo dục an toàn từ sớm không chỉ là bảo vệ thể chất mà còn bồi dưỡng nhân cách – giúp trẻ biết quan tâm, chia sẻ và bảo vệ người khác trong tình huống nguy hiểm.

III. Nguyên tắc khi dạy kỹ năng an toàn cho trẻ mầm non

Để việc dạy kỹ năng an toàn đạt hiệu quả, phụ huynh và giáo viên cần nắm rõ một số nguyên tắc:

1. Học mà chơi, chơi mà học

Trẻ mầm non tiếp thu tốt nhất qua trò chơi, kể chuyện, hát múa, đóng vai. Những hoạt động sinh động giúp trẻ học mà không thấy “bị dạy”, ghi nhớ lâu và tự nhiên hơn.

2. Ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu

Thay vì giảng giải dài dòng, hãy dùng hình ảnh minh họa, đồ vật thật hoặc video. Ví dụ, cho trẻ xem tranh “ổ điện có tia sét” để hiểu đó là nguy hiểm, thay vì chỉ nói “đừng chạm vào ổ điện”.

3. Lặp lại thường xuyên

Trẻ nhỏ dễ quên, vì vậy kỹ năng cần được nhắc lại hằng ngày, qua lời dặn, trò chơi hay tình huống giả định. Sự lặp lại giúp trẻ hình thành phản xạ tự nhiên.

4. Khen thưởng, động viên kịp thời

Mỗi khi trẻ làm đúng, hãy khen ngợi hoặc tặng sticker, phần quà nhỏ. Cảm giác được công nhận sẽ khuyến khích trẻ tiếp tục hành vi tốt.

5. Phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường

Trẻ học ở trường nhưng sống phần lớn thời gian ở nhà. Do đó, sự đồng hành của phụ huynh giúp củng cố và duy trì thói quen an toàn một cách liên tục.

IV. 5 nhóm kỹ năng an toàn cần dạy cho học sinh mầm non

1. Kỹ năng an toàn trong sinh hoạt hằng ngày

Không chạm vào ổ điện, dao, bếp nóng.

Không chơi ở cầu thang, ao hồ, khu vực trơn trượt.

Khi gặp sự cố (đổ nước, làm rơi đồ, bị thương), phải báo ngay cho người lớn.

Gợi ý dạy: Cô giáo có thể cho trẻ xem hình “đồ vật an toàn – đồ vật nguy hiểm” để trẻ chọn, sau đó giải thích lý do.

2. Kỹ năng an toàn giao thông

Đi trên vỉa hè, qua đường cùng người lớn.

Nhận biết đèn đỏ – dừng lại, đèn xanh – được đi.

Không tự ý chạy ra đường, không nô đùa gần xe cộ.

Gợi ý dạy: Tổ chức trò chơi “Qua đường an toàn” – trẻ đóng vai người đi bộ, cô giáo đóng vai đèn tín hiệu.

3. Kỹ năng phòng tránh người lạ

Không nhận quà, bánh, đồ chơi từ người lạ.

Không đi theo người lạ, dù họ nói “bố mẹ nhờ đón”.

Khi thấy sợ, hãy hét to, chạy về phía đông người và tìm người giúp đỡ.

Gợi ý dạy: Kể chuyện “Bé Thỏ và người lạ mặt” – giúp trẻ hiểu và ghi nhớ cách xử lý.

4. Kỹ năng phòng cháy, thoát hiểm

Nhận biết âm thanh báo cháy, khói, mùi khét.

Biết che mũi, cúi thấp người, đi theo hàng khi thoát hiểm.

Luôn đi theo cô hoặc người lớn, không quay lại lấy đồ chơi.

Gợi ý dạy: Tổ chức buổi diễn tập thoát hiểm mini, cho trẻ thực hành di chuyển theo hướng dẫn.

5. Kỹ năng xử lý khi bị lạc hoặc gặp nguy hiểm

Nhớ tên, địa chỉ, số điện thoại của cha mẹ.

Biết nhờ công an, bảo vệ, cô giáo giúp đỡ.

Không hoảng loạn, không đi lang thang tìm đường một mình.

Gợi ý dạy: Cho trẻ tập “đóng vai bị lạc” và hướng dẫn cách tìm người giúp đúng cách.

V. Cách dạy kỹ năng an toàn cho trẻ mầm non đơn giản, hiệu quả

1. Dạy qua trò chơi tình huống

Ví dụ: Cô hỏi “Nếu có người lạ cho kẹo, con làm gì?” – trẻ trả lời, cô hướng dẫn hành động đúng.
→ Hình thức này vừa kích thích tư duy, vừa giúp trẻ nhớ kỹ hơn.

2. Sử dụng video hoạt hình và tranh minh họa

Trẻ rất thích xem hình ảnh chuyển động. Video ngắn, nội dung dễ hiểu giúp trẻ quan sát trực quan và dễ bắt chước hành vi đúng.

3. Kể chuyện có yếu tố an toàn

Những câu chuyện như “Cáo và Gà con”, “Bé Thỏ biết tránh xa ổ điện” giúp trẻ học qua nhân vật và tự liên hệ bản thân.

4. Tổ chức hoạt động trải nghiệm

Cho trẻ tham quan giao thông, thực hành thoát hiểm, thử làm “cảnh sát an toàn”. Trẻ vừa học, vừa chơi, vừa nhớ lâu.

5. Làm góc học tập an toàn trong lớp

Trưng bày tranh ảnh, biển báo, mô hình (đèn giao thông, ổ điện giả…) để trẻ nhận diện hàng ngày.

6. Phụ huynh cùng rèn luyện tại nhà

Mỗi tối, cha mẹ có thể ôn lại bằng trò đố vui: “Con thấy dây điện bị đứt, con làm gì?” hoặc cùng con đóng vai xử lý tình huống.
Sự tương tác nhẹ nhàng giúp trẻ tiếp thu mà không cảm thấy áp lực.

VI. Kết luận

Giáo dục kỹ năng an toàn không chỉ là nhiệm vụ của trường học, mà còn là trách nhiệm và tình yêu thương của gia đình. Khi mỗi đứa trẻ được trang bị kỹ năng tự bảo vệ, chúng không chỉ an toàn hơn mà còn tự tin, mạnh mẽ và độc lập trong cuộc sống.

CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.