Trong thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng, học sinh ngày nay được tiếp xúc với vô vàn nguồn thông tin – cả tích cực lẫn tiêu cực. Tuy nhiên, một thực tế đáng lo ngại là nhiều em vẫn thiếu kiến thức cơ bản về giới tính, về cơ thể và kỹ năng bảo vệ bản thân. Không ít trẻ cảm thấy xấu hổ, sợ hãi khi nhắc đến vấn đề giới tính; hoặc tệ hơn, tiếp cận những thông tin sai lệch trên mạng xã hội, dẫn đến nhận thức lệch lạc và hành vi nguy hiểm.
Báo cáo của nhiều tổ chức cho thấy tình trạng xâm hại trẻ em, quấy rối học đường, mang thai tuổi vị thành niên vẫn đang ở mức đáng báo động. Những con số này không chỉ gióng lên hồi chuông cảnh báo, mà còn nhấn mạnh rằng giáo dục giới tính trong trường học không còn là sự lựa chọn – mà là nhu cầu cấp thiết. Dạy trẻ hiểu về chính mình, biết tự bảo vệ và tôn trọng người khác là nền tảng để xây dựng một thế hệ an toàn và khỏe mạnh.
I. Giáo dục giới tính là gì?
Giáo dục giới tính (GDGT) là quá trình cung cấp cho học sinh kiến thức và kỹ năng về:
Cấu tạo và sự thay đổi của cơ thể theo từng giai đoạn
Tâm sinh lý tuổi dậy thì
Quan hệ lành mạnh, phù hợp độ tuổi
Giới hạn an toàn và cách bảo vệ mình
Tôn trọng sự khác biệt giới và phòng tránh bạo lực giới
Tuy nhiên, nhiều người vẫn hiểu sai về GDGT. Không ít phụ huynh cho rằng nói với trẻ về giới tính là… “vẽ đường cho hươu chạy”. Nhưng trên thực tế, giáo dục giới tính là giúp hươu không chạy lạc, tránh xa những rủi ro và biết tự bảo vệ mình trong mọi tình huống.
GDGT không phải là kể chuyện nhạy cảm, càng không phải dạy trẻ yêu sớm. Đó là một hoạt động giáo dục mang tính khoa học, phù hợp với từng độ tuổi, được triển khai rộng rãi ở nhiều quốc gia phát triển.
II. Thực trạng giáo dục giới tính trong trường học Việt Nam
Mặc dù đã được đề cập trong chương trình giáo dục, nhưng GDGT ở nhiều trường học tại Việt Nam vẫn chưa thực sự phát huy hiệu quả.
1. Chương trình còn rời rạc, chưa có hệ thống
Nhiều nội dung chỉ được lồng ghép trong các môn Sinh học, Giáo dục công dân, nhưng mức độ chưa đầy đủ, chưa sâu và chưa mang tính thực hành. Học sinh dễ nhớ – nhanh quên, thậm chí không hiểu rõ vì sao cần học.
2. Thiếu tài liệu và chuyên gia hỗ trợ
Nhiều giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về GDGT. Vì thế, họ thường ngại nói, hoặc nói sơ sài cho “an toàn”. Một số trường còn thiếu tài liệu trực quan, video, mô hình, hoặc sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý – y tế.
3. Tâm lý e dè của phụ huynh và học sinh
Phụ huynh sợ con biết quá sớm.
Học sinh ngại hỏi vì ngượng, vì xấu hổ.
Điều này khiến nhiều vấn đề quan trọng “bỏ lửng”, không ai dám nói, không ai dám hỏi.
4. Tình trạng đáng lo ngại
Nhiều vụ xâm hại trẻ em xảy ra trong chính môi trường quen thuộc như trường học, nhà riêng, hàng xóm.
Học sinh bị quấy rối online qua tin nhắn, mạng xã hội.
Không ít trẻ khủng hoảng tâm lý khi bước vào tuổi dậy thì vì không ai giải thích thay đổi của cơ thể.
Tình trạng yêu sớm, quan hệ không an toàn dẫn đến mang thai vị thành niên.
Những thực trạng này cho thấy GDGT trong trường học đang rất thiếu và yếu, cần được triển khai bài bản và toàn diện hơn.
III. Vì sao giáo dục giới tính trở nên cấp thiết hiện nay?
1. Gia tăng nguy cơ xâm hại trẻ em
Trẻ không được học kỹ năng nhận diện hành vi nguy hiểm, không biết phải làm gì khi gặp tình huống bất thường. Điều này khiến nhiều em trở thành nạn nhân mà không thể tự bảo vệ mình.
2. Ảnh hưởng từ Internet và mạng xã hội
Trẻ chỉ cần vài cú nhấn chuột là tiếp cận được những video, hình ảnh nhạy cảm, thậm chí nội dung độc hại. Nếu không được hướng dẫn đúng cách, trẻ rất dễ hình thành tư duy lệch lạc và hành vi bắt chước nguy hiểm.
3. Thay đổi tâm sinh lý tuổi dậy thì
Ở giai đoạn chuyển tiếp, trẻ dễ tò mò, dễ bị tác động và dễ mắc sai lầm. Việc giúp trẻ hiểu về sự thay đổi cơ thể, cảm xúc và giới hạn là điều quan trọng để các em điều chỉnh hành vi phù hợp.
4. Xây dựng môi trường học đường an toàn và văn minh
Giáo dục giới tính tốt sẽ giúp:
Giảm bạo lực giới
Giảm quấy rối học đường
Tăng sự tôn trọng và bình đẳng giữa các giới
Xây dựng văn hóa ứng xử lành mạnh
IV. Nội dung giáo dục giới tính cần có trong trường học
1. Kiến thức về cơ thể và sức khỏe sinh sản
Học sinh cần hiểu:
Cơ thể nam – nữ khác nhau thế nào
Tuổi dậy thì diễn ra ra sao
Chu kỳ kinh nguyệt, vệ sinh cá nhân
Những thay đổi tâm sinh lý bình thường và bất thường
Kiến thức này giúp trẻ hiểu và yêu quý cơ thể mình thay vì tò mò sai cách.
2. Kỹ năng nhận diện và phòng tránh xâm hại
Đây là kỹ năng quan trọng nhất:
Nhận biết vùng kín – vùng riêng tư
Hiểu các hành vi nguy hiểm
Quy tắc 5 ngón tay
Kỹ năng hét to – bỏ chạy – báo cho người lớn
Cách ghi nhớ thông tin và gọi cứu trợ
Nếu trẻ biết sớm, nhiều vụ việc đau lòng đã không xảy ra.
3. Kỹ năng cảm xúc và xây dựng mối quan hệ lành mạnh
Học sinh cần được dạy:
Phân biệt tình bạn – tình yêu
Cách xử lý cảm xúc mạnh
Tôn trọng bản thân và người khác
Giới hạn an toàn khi giao tiếp
Điều này giúp ngăn chặn hành vi yêu sớm, ghen tuông, bạo lực trong mối quan hệ.
4. Kiến thức về an toàn trên môi trường mạng
Nhận biết nội dung không phù hợp
Không chia sẻ hình ảnh cá nhân
Không trò chuyện với người lạ về nội dung nhạy cảm
Cách xử lý khi bị quấy rối online
V. Kết luận
Giáo dục giới tính không phải là chủ đề nhạy cảm cần né tránh, mà là “lá chắn” giúp học sinh tự tin, hiểu biết và biết bảo vệ bản thân. Trong bối cảnh nhiều nguy cơ rình rập như hiện nay, việc trang bị kiến thức giới tính và kỹ năng an toàn cho trẻ là điều bắt buộc – không thể chậm trễ.
Nhà trường, phụ huynh và toàn xã hội cần chung tay xây dựng môi trường an toàn, lành mạnh, đồng thời đưa giáo dục giới tính trở thành một phần quan trọng trong quá trình phát triển của mỗi học sinh. Có như vậy, chúng ta mới có thể tạo nên một thế hệ trẻ tự tin, an toàn và phát triển toàn diện.
CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.
