Trong xã hội hiện đại, học sinh không chỉ cần giỏi kiến thức mà còn phải biết tự bảo vệ bản thân trước những rủi ro có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Tai nạn giao thông, hỏa hoạn, bạo lực học đường hay thậm chí là xâm hại… đều có thể đe dọa sự an toàn của trẻ nếu các em thiếu kỹ năng ứng phó.
Vì vậy, việc trang bị kỹ năng an toàn cho học sinh không chỉ là trách nhiệm của nhà trường, mà còn là nền tảng quan trọng giúp các em phát triển toàn diện và vững vàng hơn trong cuộc sống.

I. Kỹ năng an toàn cho học sinh là gì?

Kỹ năng an toàn cho học sinh là tập hợp các kiến thức, thái độ và hành vi giúp trẻ nhận biết, phòng tránh và xử lý hiệu quả các tình huống nguy hiểm có thể xảy ra trong học tập, sinh hoạt hoặc ngoài xã hội.

Nói cách khác, đây là “lá chắn” bảo vệ giúp học sinh biết cách tự chăm sóc, chủ động phản ứng khi có sự cố, và tránh rơi vào trạng thái hoảng loạn hay bị động.

Một số nhóm kỹ năng an toàn cơ bản gồm:

Kỹ năng phòng tránh tai nạn giao thông: Biết quy tắc khi qua đường, đội mũ bảo hiểm, tuân thủ tín hiệu đèn giao thông.

Kỹ năng phòng cháy, chữa cháy và thoát hiểm: Nhận biết tín hiệu báo cháy, sử dụng bình cứu hỏa, tìm lối thoát an toàn.

Kỹ năng phòng chống xâm hại, bắt cóc: Biết nói “không”, ghi nhớ thông tin cá nhân, cảnh giác với người lạ.

Kỹ năng ứng phó khi bị đuối nước: Không chơi gần khu vực nước sâu, biết kêu cứu và xử lý khi gặp người bị nạn.

Kỹ năng sơ cứu ban đầu: Cách xử lý khi bị bỏng, chảy máu, ngã hoặc ngạt thở.

Kỹ năng sử dụng điện, thiết bị học tập an toàn: Nhận biết nguy cơ giật điện, cháy nổ, không nghịch ổ cắm, dây điện.

Những kỹ năng này tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng lại có thể cứu sống học sinh trong các tình huống nguy cấp.

II. Tầm quan trọng của kỹ năng an toàn trong môi trường học đường

Trong môi trường học đường, nơi học sinh dành phần lớn thời gian mỗi ngày, việc rèn luyện kỹ năng an toàn mang ý nghĩa sâu sắc và thiết thực. Dưới đây là những lý do khiến kỹ năng này trở nên vô cùng quan trọng:

1. Giúp học sinh chủ động bảo vệ bản thân

Thay vì hoảng sợ hay trông chờ người lớn, học sinh được trang bị kỹ năng sẽ biết cách phản ứng phù hợp – chạy thoát, gọi giúp đỡ, hoặc xử lý tình huống khẩn cấp.

2. Xây dựng môi trường học tập an toàn, lành mạnh

Một ngôi trường có học sinh hiểu biết và tuân thủ quy tắc an toàn sẽ hạn chế tối đa tai nạn, tạo bầu không khí tích cực và yên tâm cho cả giáo viên lẫn phụ huynh.

3. Giảm thiểu rủi ro, tai nạn đáng tiếc

Những tai nạn thương tâm như ngã cầu thang, đuối nước, cháy nổ phòng học hay bị điện giật có thể được ngăn chặn nếu học sinh được hướng dẫn cách phòng tránh từ sớm.

4. Tăng cường tinh thần kỷ luật và trách nhiệm

Khi hiểu về an toàn, học sinh sẽ hình thành ý thức tuân thủ quy định, tôn trọng bản thân và người khác – nền tảng để trở thành công dân có trách nhiệm.

5. Góp phần phát triển nhân cách toàn diện

Kỹ năng an toàn không chỉ giúp “bảo vệ thân thể” mà còn rèn luyện tư duy phản xạ, khả năng quyết đoán và lòng nhân ái khi biết giúp đỡ người gặp nạn.

III. Những kỹ năng an toàn cần được ưu tiên trang bị cho học sinh

Môi trường sống ngày càng phức tạp khiến việc giáo dục kỹ năng an toàn trở nên cấp thiết. Dưới đây là những kỹ năng ưu tiên hàng đầu mà học sinh cần được học và luyện tập thường xuyên:

1. Kỹ năng nhận diện nguy cơ

Biết quan sát, nhận biết tình huống tiềm ẩn rủi ro: dây điện hở, sàn trơn, vật nhọn, khu vực nước sâu… Từ đó chủ động tránh xa hoặc báo người lớn xử lý.

2. Kỹ năng phòng cháy, chữa cháy, thoát hiểm

Trẻ nên được hướng dẫn cách bình tĩnh khi có cháy, tìm lối thoát hiểm, cúi thấp người khi di chuyển qua vùng khói, và sử dụng bình cứu hỏa mini nếu có thể.

3. Kỹ năng ứng xử khi gặp người lạ

Dạy trẻ không đi theo người lạ, không nhận quà, không tiết lộ thông tin cá nhân và biết kêu cứu khi cảm thấy bị đe dọa.

4. Kỹ năng sơ cứu cơ bản

Trang bị kiến thức sơ cứu đơn giản như băng vết thương, cầm máu, hô hấp nhân tạo – đây là kỹ năng sống còn giúp học sinh có thể cứu mình hoặc bạn bè.

5. Kỹ năng tự bảo vệ khi ở trường và ngoài xã hội

Bao gồm: tránh xô đẩy trong đám đông, không trèo lan can, không nô đùa gần khu vực nguy hiểm, và luôn tuân thủ nội quy an toàn học đường.

IV. Cách rèn luyện và giáo dục kỹ năng an toàn cho học sinh

Việc hình thành kỹ năng an toàn không thể thực hiện trong “một sớm một chiều”. Đó là quá trình rèn luyện liên tục và thực hành thường xuyên.

1. Lồng ghép vào tiết học kỹ năng sống

Các trường nên đưa nội dung kỹ năng an toàn vào chương trình giáo dục kỹ năng sống, kết hợp với ví dụ thực tế, giúp học sinh hiểu và nhớ lâu.

2. Hoạt động ngoại khóa, mô phỏng tình huống thực tế

Tổ chức các buổi diễn tập phòng cháy chữa cháy, thoát hiểm, sơ cứu người bị nạn… giúp học sinh trải nghiệm trực quan và ghi nhớ sâu hơn.

3. Phối hợp giữa nhà trường – gia đình – xã hội

Sự đồng hành của phụ huynh, giáo viên và cộng đồng là chìa khóa. Khi thông điệp về an toàn được nhắc nhở liên tục ở cả trường và nhà, trẻ sẽ hình thành thói quen tự giác.

4. Ứng dụng công nghệ, học qua trò chơi

Sử dụng video hướng dẫn, ứng dụng mô phỏng, trò chơi học tập giúp trẻ vừa học vừa chơi, tiếp thu kiến thức an toàn một cách tự nhiên và sinh động.

V. Kết luận

Kỹ năng an toàn cho học sinh không chỉ là “bài học trên giấy”, mà là hành trang sống còn giúp các em bảo vệ chính mình và người khác.
Một đứa trẻ được giáo dục kỹ năng an toàn tốt sẽ trở nên tự tin, chủ động và biết cách ứng phó với mọi tình huống, dù ở trường hay ngoài xã hội.

CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.