Trong cuộc sống hiện đại, mỗi ngày học sinh đều phải đối mặt với hàng chục quyết định từ việc chọn bạn, chọn môn học, tham gia hoạt động ngoại khóa, đến lựa chọn hướng đi tương lai. Nhưng không phải ai cũng biết cách ra quyết định đúng đắn. Một lựa chọn sai có thể khiến các em lãng phí thời gian, đánh mất cơ hội, thậm chí ảnh hưởng đến sự tự tin và định hướng sau này.
Bởi vậy, kỹ năng ra quyết định cho học sinh không chỉ là một kỹ năng sống quan trọng, mà còn là nền tảng giúp các em trưởng thành, độc lập và thành công trong tương lai.

I. Kỹ năng ra quyết định là gì?

Ra quyết định là quá trình lựa chọn phương án tối ưu trong số nhiều lựa chọn khác nhau để đạt được mục tiêu mong muốn. Đối với học sinh, đó có thể là việc chọn lớp học thêm, chọn nhóm bạn chơi, chọn câu lạc bộ tham gia hay thậm chí là chọn nghề nghiệp tương lai.

Kỹ năng ra quyết định là khả năng phân tích, đánh giá, so sánh các lựa chọn và đưa ra quyết định phù hợp nhất với mục tiêu, giá trị và hoàn cảnh của bản thân.
Một học sinh có kỹ năng này tốt sẽ:

Biết lắng nghe và cân nhắc thông tin trước khi chọn.

Tự tin với lựa chọn của mình, không phụ thuộc vào người khác.

Biết chịu trách nhiệm và học hỏi từ kết quả của quyết định đó.

Ra quyết định đúng đắn không chỉ dựa vào trí tuệ mà còn cần sự bình tĩnh, tư duy phản biện và bản lĩnh cá nhân.

II. Vì sao học sinh cần có kỹ năng ra quyết định?

1. Định hướng học tập hiệu quả hơn

Mỗi học sinh đều phải lựa chọn môn học, ngành nghề, trường lớp. Nếu thiếu kỹ năng ra quyết định, các em dễ chọn theo cảm tính hoặc “chạy theo đám đông”. Khi biết cách phân tích và so sánh, học sinh sẽ đưa ra lựa chọn phù hợp với năng lực, đam mê và định hướng nghề nghiệp của bản thân.

2. Tăng khả năng tự chủ, độc lập

Khi tự ra quyết định, học sinh học được cách chịu trách nhiệm với hành động của mình. Đây là nền tảng giúp các em trở thành người trưởng thành, tự tin trong cuộc sống và công việc sau này.

3. Giảm áp lực và sai lầm

Một quyết định vội vàng có thể khiến học sinh hối tiếc. Ngược lại, khi biết cân nhắc, học sinh giảm được áp lực, lo lắng và hạn chế sai lầm do cảm xúc chi phối.

4. Chuẩn bị cho tương lai vững vàng

Trong thời đại biến động, người có khả năng ra quyết định nhanh, đúng và có trách nhiệm luôn là người thành công. Học sinh rèn kỹ năng này sớm sẽ có lợi thế vượt trội khi bước vào đời.

III. Quy trình ra quyết định hiệu quả cho học sinh

Không phải ai sinh ra cũng biết cách quyết định đúng. Đây là một quy trình có thể học và rèn luyện từng bước.

Bước 1: Xác định vấn đề và mục tiêu rõ ràng

Trước khi đưa ra quyết định, hãy xác định: “Mình đang muốn giải quyết vấn đề gì?” và “Mục tiêu cuối cùng là gì?”.
Ví dụ: “Mình nên chọn học thêm Toán hay Tiếng Anh?” mục tiêu có thể là thi đại học, cải thiện điểm số, hoặc phát triển kỹ năng giao tiếp quốc tế.

Bước 2: Thu thập thông tin và ý kiến

Đừng vội quyết định khi chưa đủ dữ liệu. Hãy tìm hiểu, hỏi ý kiến thầy cô, cha mẹ, bạn bè, hoặc tra cứu thông tin trên các nguồn uy tín. Càng có nhiều dữ kiện, quyết định càng chính xác.

Bước 3: Liệt kê các lựa chọn

Ghi ra tất cả các phương án có thể đừng chỉ dừng lại ở hai lựa chọn “có hoặc không”. Càng nhiều phương án, cơ hội chọn được hướng đi phù hợp càng cao.

Bước 4: Phân tích ưu – nhược điểm của từng lựa chọn

Đặt từng phương án lên bàn cân. Hãy hỏi: “Nếu chọn cách này, mình được gì và mất gì?”.
Ví dụ: học thêm Toán giúp điểm thi cao hơn, nhưng mất thời gian cho môn khác.

Bước 5: Đưa ra quyết định

Sau khi cân nhắc, hãy chọn phương án phù hợp nhất với mục tiêu và giá trị cá nhân.
Điều quan trọng là: Không có quyết định nào hoàn hảo 100%, nhưng người thông minh là người dám chọn và dám chịu trách nhiệm.

Bước 6: Đánh giá lại kết quả

Sau khi thực hiện, hãy nhìn lại xem quyết định đó mang lại kết quả như mong muốn chưa. Nếu chưa, rút kinh nghiệm cho lần sau. Đây là bước giúp kỹ năng ra quyết định ngày càng hoàn thiện.

IV. Những sai lầm thường gặp khi học sinh ra quyết định

Nhiều học sinh thường mắc phải những lỗi phổ biến khiến quyết định trở nên sai lệch hoặc kém hiệu quả:

Ra quyết định theo cảm xúc: Chọn vì thích nhất thời, vì bạn bè hoặc vì “mọi người đều làm vậy”.

Thiếu thông tin: Chưa tìm hiểu kỹ đã vội chọn, dẫn đến lựa chọn sai.

Sợ sai, thiếu tự tin: Không dám quyết định nên bỏ lỡ cơ hội.

Phụ thuộc vào người khác: Để cha mẹ hoặc bạn bè quyết định thay, mất dần khả năng tự chủ.

Không đánh giá lại kết quả: Sau khi chọn, không nhìn lại để học từ kinh nghiệm.

Nhận ra sai lầm là bước đầu tiên để cải thiện kỹ năng ra quyết định mỗi ngày.

V. Cách rèn luyện kỹ năng ra quyết định đúng đắn cho học sinh

1. Thực hành trong đời sống hàng ngày

Học sinh có thể luyện tập bằng những việc nhỏ: chọn quần áo, sắp xếp thời gian học, lên kế hoạch cuối tuần. Mỗi quyết định nhỏ là cơ hội để rèn luyện tư duy lựa chọn.

2. Đặt câu hỏi “Vì sao?” và “Nếu thì?”

Khi đứng trước lựa chọn, hãy hỏi:

Vì sao mình chọn điều này?

Nếu mình làm vậy thì điều gì sẽ xảy ra?

Tư duy phản biện này giúp học sinh nhìn vấn đề sâu hơn, không bị cảm xúc chi phối.

3. Học cách lắng nghe và phân tích

Đôi khi, ý kiến của người khác giúp ta có thêm góc nhìn. Hãy biết lắng nghe, nhưng cuối cùng vẫn tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.

4. Thử và học từ sai lầm

Không ai tránh khỏi những quyết định sai. Quan trọng là biết rút kinh nghiệm và không lặp lại. Mỗi sai lầm chính là một bài học quý giá.

5. Tham gia hoạt động kỹ năng sống

Các chương trình kỹ năng sống, teambuilding, mô phỏng tình huống ra quyết định… giúp học sinh được thực hành và phản xạ nhanh trong các tình huống thật.

VI. Kết luận

Kỹ năng ra quyết định không phải bẩm sinh mà là một hành trình rèn luyện. Học sinh hôm nay chính là người lãnh đạo tương lai và mỗi quyết định đúng đắn hôm nay sẽ mở ra cánh cửa thành công ngày mai.

Hãy tập ra quyết định bằng lý trí, hướng đến giá trị bản thân và học hỏi không ngừng. Bởi trong cuộc sống, không có quyết định nào là hoàn hảo chỉ có người dám quyết định và biết rút kinh nghiệm mới thật sự trưởng thành.

CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.