Nhiều người lầm tưởng rằng bắt cóc trẻ em là hành vi xảy ra bất ngờ, không thể lường trước. Thực tế, hầu hết các vụ bắt cóc đều có dấu hiệu cảnh báo từ sớm, chỉ là chúng ta không nhận ra hoặc chủ quan bỏ qua. Việc nhận biết sớm những biểu hiện bất thường xung quanh trẻ chính là “chìa khóa vàng” giúp ngăn chặn nguy hiểm trước khi quá muộn.
I. Nhận biết sớm
Bắt cóc trẻ em là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với an toàn xã hội. Điều đáng sợ không chỉ nằm ở hành vi phạm tội, mà còn ở việc nhiều vụ việc hoàn toàn có thể phòng tránh nếu người lớn nhận diện đúng dấu hiệu từ sớm.
Khác với suy nghĩ phổ biến, bắt cóc hiếm khi là hành động bộc phát. Phần lớn các đối tượng đều quan sát – tiếp cận – thăm dò – tạo lòng tin trước khi ra tay. Quá trình này có thể kéo dài vài ngày, vài tuần, thậm chí vài tháng.
Việc trang bị kiến thức để nhận biết sớm không chỉ giúp bảo vệ trẻ mà còn giúp cộng đồng chủ động hơn trong việc phát hiện và ngăn chặn nguy hiểm.
Trẻ dễ bị dụ dỗ
II. Bắt cóc không xảy ra đột ngột
Một sai lầm phổ biến là cho rằng bắt cóc chỉ xảy ra khi có hành vi khống chế rõ ràng. Trên thực tế, giai đoạn nguy hiểm nhất lại là giai đoạn “chưa có gì xảy ra”.
Kẻ xấu thường:
Lựa chọn mục tiêu phù hợp (trẻ hay đi một mình, ít được giám sát)
Quan sát thói quen sinh hoạt của trẻ và gia đình
Tìm cách tiếp cận sao cho không gây nghi ngờ
Nhiều dấu hiệu cảnh báo sớm bị bỏ qua vì:
Nghĩ rằng “chắc không phải đâu”
Tin rằng “ở đây an toàn”
Ngại can thiệp vào chuyện không liên quan
Chính sự chủ quan này vô tình tạo điều kiện để nguy hiểm tiến gần hơn đến trẻ
III. Dấu hiệu nhận biết từ hành vi của đối tượng khả nghi
Việc quan sát hành vi của người lạ xung quanh trẻ là yếu tố cực kỳ quan trọng. Dưới đây là những dấu hiệu thường xuất hiện trước khi một vụ bắt cóc xảy ra:
1. Người lạ tiếp cận trẻ nhiều lần không rõ lý do
Một người thường xuyên xuất hiện quanh khu vực trẻ sinh hoạt, cổng trường, sân chơi nhưng không có mục đích rõ ràng là dấu hiệu cần cảnh giác.
2. Hỏi thông tin cá nhân của trẻ
Các câu hỏi tưởng chừng vô hại như:
Con tên gì?
Nhà con ở đâu?
Bố mẹ con làm gì?
có thể là bước thu thập thông tin ban đầu.
3. Quan sát, theo dõi thói quen sinh hoạt
Đối tượng thường để ý:
Giờ tan học
Lộ trình trẻ hay đi
Thời điểm trẻ ở một mình
4. Tạo mối quan hệ thân thiết bất thường
Sự thân thiện quá mức, nhanh chóng tạo cảm giác quen thuộc là cách phổ biến để đánh lừa cả trẻ em lẫn người lớn xung quanh.
Dạy trẻ cách nhận biết
IV. Dấu hiệu cảnh báo từ chính trẻ em
Trẻ em thường phát ra “tín hiệu” trước khi gặp nguy hiểm, nhưng người lớn không để ý hoặc đánh giá thấp.
1. Trẻ nhận quà, đồ ăn, lời hứa từ người lạ
Nếu trẻ thường xuyên có đồ vật mới nhưng không rõ nguồn gốc, đây là dấu hiệu cần được kiểm tra ngay.
2. Trẻ nhắc đến một “người mới quen”
Những câu nói như:
Có cô/chú hay nói chuyện với con
Có người hứa đưa con đi chơi
không bao giờ là chuyện nhỏ.
3. Thay đổi tâm lý bất thường
Trẻ có thể:
Trở nên im lặng, lo lắng
Sợ đi học hoặc ra ngoài
Né tránh khi được hỏi về một người nào đó
4. Được rủ đi đâu đó nhưng thông tin mơ hồ
Bất kỳ lời rủ rê nào không có xác nhận rõ ràng từ gia đình đều tiềm ẩn nguy cơ cao.
V. Dấu hiệu nguy hiểm tại nơi công cộng và không gian mạng
1. Tại địa điểm công cộng
Những khu vực như cổng trường, công viên, siêu thị, khu vui chơi là nơi dễ xảy ra bắt cóc nếu thiếu sự giám sát.
Dấu hiệu cần chú ý:
Người lạ đứng quan sát trẻ quá lâu
Trẻ bị tách khỏi người lớn trong chốc lát
Có người cố tình dẫn trẻ đi xa khỏi đám đông
2. Trong không gian mạng
Bắt cóc ngày nay không chỉ diễn ra ngoài đời thực mà còn bắt đầu từ môi trường trực tuyến.
Các dấu hiệu nguy hiểm:
Người lạ kết bạn, trò chuyện thường xuyên với trẻ
Hỏi thông tin cá nhân, hình ảnh
Đề nghị gặp mặt ngoài đời
Không gian mạng đang trở thành “bước đệm” nguy hiểm nếu trẻ không được trang bị kỹ năng an toàn số.
Bắt cóc online
VI. Làm gì khi phát hiện dấu hiệu một vụ bắt cóc sắp xảy ra?
Nhận biết sớm là bước đầu, phản ứng đúng cách mới là yếu tố quyết định.
1. Đối với người lớn
Chủ động tiếp cận, hỏi rõ khi thấy dấu hiệu bất thường
Không ngại can thiệp hoặc nhờ sự hỗ trợ từ người xung quanh
Thông báo ngay cho nhà trường hoặc cơ quan chức năng khi cần thiết
2. Đối với trẻ em
Dạy trẻ không đi theo người lạ dưới bất kỳ lý do nào
Trang bị kỹ năng kêu cứu, tìm người đáng tin cậy
Thống nhất “mật khẩu gia đình” khi đón trẻ
3. Vai trò của cộng đồng
Không thờ ơ trước những tình huống khả nghi
Chung tay xây dựng môi trường an toàn cho trẻ
VII. Kết luận
Bắt cóc trẻ em không phải là điều không thể ngăn chặn. Khi người lớn đủ kiến thức, đủ cảnh giác và trẻ được trang bị kỹ năng tự bảo vệ, nguy hiểm sẽ khó có cơ hội xảy ra. Nhận biết sớm không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cách thiết thực nhất để bảo vệ trẻ trước khi mọi chuyện trở nên quá muộn.
CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.
