Mạng xã hội đã và đang trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống hiện đại. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, chúng ta có thể kết nối với bạn bè, cập nhật tin tức, học tập, làm việc và giải trí mọi lúc, mọi nơi. Facebook, TikTok, Zalo, Instagram, YouTube… không chỉ là nền tảng giao tiếp mà còn là kênh kinh doanh, truyền thông và giáo dục hiệu quả.

Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi đó là hàng loạt mối nguy hại tiềm ẩn từ mạng xã hội mà nhiều người không ngờ tới. Không ít người cho rằng chỉ cần “lướt xem cho vui” thì sẽ an toàn, nhưng thực tế, rủi ro có thể đến từ chính những hành vi tưởng chừng vô hại. Việc nhận diện đúng các mối nguy và trang bị kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn là điều vô cùng cần thiết trong thời đại số.

I. Thực trạng sử dụng mạng xã hội hiện nay

Theo nhiều khảo sát, thời gian trung bình mỗi người dành cho mạng xã hội ngày càng tăng. Trẻ em tiếp xúc với mạng xã hội từ rất sớm, người trưởng thành coi mạng xã hội là công cụ giao tiếp chính, còn người cao tuổi cũng dần làm quen để kết nối với con cháu.

Một thực trạng đáng lo ngại là tâm lý chủ quan với an toàn trên không gian mạng. Nhiều người cho rằng mình không phải đối tượng bị nhắm tới, hoặc tin rằng các nền tảng mạng xã hội đã đủ an toàn. Chính sự chủ quan này khiến nhiều người trở thành nạn nhân của lừa đảo, xâm hại, tổn thương tinh thần mà không kịp trở tay.

II. Những mối nguy hại tiềm ẩn từ mạng xã hội mà bạn không ngờ tới

1. Rò rỉ thông tin cá nhân và mất quyền riêng tư

Một trong những mối nguy hại lớn nhất từ mạng xã hội chính là rò rỉ thông tin cá nhân. Việc thường xuyên chia sẻ hình ảnh, địa điểm check-in, số điện thoại, nơi làm việc, trường học của con cái… có thể vô tình tạo điều kiện cho kẻ xấu thu thập dữ liệu.

Chỉ từ những mảnh ghép nhỏ, đối tượng xấu có thể:

Mạo danh bạn để lừa đảo người thân

Theo dõi lịch sinh hoạt, gây mất an toàn cá nhân

Sử dụng thông tin cho mục đích quảng cáo trái phép hoặc tống tiền

Nhiều người chỉ nhận ra hậu quả khi tài khoản bị chiếm quyền, bị làm phiền liên tục hoặc nghiêm trọng hơn là bị đe dọa ngoài đời thực.

2. Lừa đảo tinh vi qua mạng xã hội

Mạng xã hội đang trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi. Kẻ gian thường giả mạo tài khoản người thân, bạn bè hoặc các tổ chức uy tín để chiếm lòng tin.

Các hình thức lừa đảo phổ biến gồm:

Giả mạo nhắn tin vay tiền khẩn cấp

Mời gọi đầu tư tài chính, tiền ảo với lợi nhuận cao bất thường

Thông báo trúng thưởng, giveaway giả

Gửi link độc chiếm quyền tài khoản

Điểm chung của các chiêu trò này là đánh vào tâm lý chủ quan, cả tin và thiếu kiểm chứng thông tin của người dùng mạng xã hội.

3. Tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần

Không ít người bất ngờ khi nhận ra mạng xã hội có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần. Việc tiếp xúc liên tục với những hình ảnh “cuộc sống hoàn hảo”, thành công, giàu có trên mạng khiến nhiều người rơi vào trạng thái so sánh bản thân.

Hệ quả thường gặp bao gồm:

Căng thẳng, lo âu kéo dài

Cảm giác tự ti, thua kém

Mất động lực học tập và làm việc

Nguy cơ trầm cảm, đặc biệt ở thanh thiếu niên

Ngoài ra, việc lệ thuộc vào lượt thích, bình luận và sự công nhận trên mạng xã hội cũng khiến nhiều người đánh mất giá trị thật của bản thân.

4. Tin giả và nội dung độc hại lan truyền nhanh chóng

Một mối nguy hại tiềm ẩn khác từ mạng xã hội là sự lan truyền của tin giả và thông tin độc hại. Chỉ cần một bài viết chưa được kiểm chứng, thông tin sai lệch có thể lan rộng với tốc độ chóng mặt.

Tin giả có thể gây ra:

Hiểu lầm, hoang mang trong cộng đồng

Kích động cảm xúc tiêu cực

Ảnh hưởng đến hành vi và quyết định cá nhân

Đối với trẻ em và người thiếu kỹ năng chọn lọc thông tin, việc tiếp xúc thường xuyên với nội dung bạo lực, phản cảm hoặc sai sự thật có thể tác động xấu đến nhận thức và nhân cách.

5. Nguy cơ xâm hại trẻ em trên không gian mạng

Trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước những mối nguy từ mạng xã hội. Kẻ xấu thường giả danh bạn bè đồng trang lứa, người tốt bụng để tiếp cận, trò chuyện và dần chiếm được lòng tin của trẻ.

Các nguy cơ phổ biến gồm:

Dụ dỗ trẻ chia sẻ hình ảnh, thông tin cá nhân

Tống tiền bằng hình ảnh riêng tư

Dẫn dụ trẻ gặp mặt ngoài đời thực

Điều đáng lo ngại là nhiều trẻ không dám chia sẻ với cha mẹ vì sợ bị trách mắng hoặc cấm sử dụng mạng xã hội.

6. Bạo lực mạng – tổn thương không để lại dấu vết

Bạo lực mạng (cyberbullying) là mối nguy hại âm thầm nhưng vô cùng nghiêm trọng. Những lời bình luận tiêu cực, miệt thị, chế giễu trên mạng có thể gây tổn thương sâu sắc cho người bị hại.

Đối với học sinh, sinh viên, bạo lực mạng có thể dẫn đến:

Suy giảm sự tự tin

Sợ hãi, né tránh giao tiếp

Hành vi tiêu cực, thậm chí tự làm hại bản thân

Điều nguy hiểm là bạo lực mạng diễn ra liên tục, khó kiểm soát và lan truyền rất nhanh.

7. Ảnh hưởng đến các mối quan hệ ngoài đời thực

Việc dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội có thể khiến các mối quan hệ thực tế bị xao nhãng. Không ít gia đình, bạn bè ngồi cạnh nhau nhưng mỗi người lại chăm chú vào điện thoại.

Mạng xã hội cũng dễ tạo ra hiểu lầm khi thông tin bị cắt ghép, suy diễn, dẫn đến mâu thuẫn không đáng có. Lâu dần, sự gắn kết ngoài đời thực bị suy giảm.

III. Dấu hiệu cho thấy bạn đang bị ảnh hưởng tiêu cực bởi mạng xã hội

Bạn có thể đang chịu tác động xấu từ mạng xã hội nếu:

Luôn kiểm tra điện thoại ngay khi có thông báo

Cảm thấy lo lắng, bứt rứt khi không được online

Tin tưởng và chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng

Chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân lên mạng

Nhận diện sớm những dấu hiệu này là bước quan trọng để điều chỉnh hành vi sử dụng mạng xã hội.

IV. Cách sử dụng mạng xã hội an toàn và thông minh

Để hạn chế các mối nguy hại tiềm ẩn từ mạng xã hội, mỗi người cần chủ động trang bị kỹ năng an toàn số.

Trước hết, hãy bảo vệ thông tin cá nhân bằng cách thiết lập quyền riêng tư, không công khai dữ liệu nhạy cảm và thường xuyên kiểm tra bảo mật tài khoản.

Thứ hai, nâng cao khả năng nhận diện lừa đảo. Không vội vàng chuyển tiền, không nhấp vào link lạ và luôn kiểm tra lại thông tin từ nhiều nguồn.

Thứ ba, quản lý thời gian sử dụng mạng xã hội. Việc giới hạn thời gian online giúp bạn cân bằng giữa thế giới ảo và đời sống thực.

Cuối cùng, đối với gia đình có trẻ em, cần giáo dục kỹ năng an toàn mạng cho trẻ, hướng dẫn trẻ cách từ chối, báo cáo và tìm sự giúp đỡ khi gặp nguy hiểm trên không gian mạng.

Gia đình là tuyến phòng vệ đầu tiên, nơi trẻ được lắng nghe và chia sẻ. Nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc trang bị kiến thức, kỹ năng số cho học sinh. Xã hội cần chung tay xây dựng môi trường mạng lành mạnh, an toàn và có trách nhiệm.

V. Kết luận

Mạng xã hội không xấu, nhưng những mối nguy hại tiềm ẩn từ mạng xã hội là điều có thật và đang hiện hữu mỗi ngày. Nhận diện đúng rủi ro, sử dụng mạng xã hội một cách tỉnh táo và có trách nhiệm chính là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và những người xung quanh. An toàn trên không gian mạng cũng quan trọng như an toàn ngoài đời thực. Khi mỗi người đều có ý thức và kỹ năng, mạng xã hội sẽ thực sự trở thành công cụ hữu ích thay vì mối nguy tiềm ẩn.

CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.