Internet phát triển mạnh mẽ giúp việc học tập, làm việc và kết nối cộng đồng trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, song song với lợi ích là vô số rủi ro đang tiềm ẩn trên không gian mạng. Từ lừa đảo, rò rỉ thông tin cá nhân cho đến tấn công mạng hay nội dung độc hại – tất cả đều diễn ra hằng ngày và có thể xảy ra với bất kỳ ai.
Trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi, mỗi người dùng Internet cần biết cách nhận diện các rủi ro phổ biến và chủ động phòng tránh. Bài viết này giúp bạn hiểu rõ các mối đe dọa thường gặp trên mạng Internet, đồng thời cung cấp hướng dẫn chi tiết để bảo vệ bản thân, gia đình và tài sản số một cách hiệu quả.
I . Rủi ro mất an toàn thông tin cá nhân
1. Dữ liệu cá nhân bị thu thập trái phép
Nhiều ứng dụng, website hiện nay thu thập lượng lớn thông tin cá nhân của người dùng mà họ không hề hay biết. Dữ liệu này bao gồm: tên, email, danh bạ, vị trí, thói quen sử dụng Internet… Nếu bị lộ, thông tin có thể bị bán cho bên thứ ba, hoặc bị tội phạm mạng lợi dụng để lừa đảo.
Một số trang web còn sử dụng cookie theo dõi hành vi để phục vụ quảng cáo. Điều này có thể dẫn đến việc người dùng bị thu thập và phân tích quá mức, gây mất an toàn thông tin cá nhân.
2. Rò rỉ thông tin qua mạng xã hội
Thói quen đăng tải hình ảnh, số điện thoại, trường học, địa chỉ… khiến nhiều người vô tình cung cấp thông tin quan trọng cho kẻ xấu. Chỉ một bài đăng công khai cũng có thể bị lợi dụng để phục vụ hành vi trộm cắp danh tính hoặc theo dõi người dùng.
3. Cách phòng tránh
Chỉ chia sẻ thông tin cá nhân khi thật sự cần thiết.
Kiểm tra quyền truy cập của ứng dụng, tắt quyền không cần thiết.
Sử dụng mật khẩu mạnh và khác nhau cho từng tài khoản.
Kích hoạt xác thực hai lớp (2FA) cho các dịch vụ quan trọng.
Hạn chế đăng bài công khai trên mạng xã hội.
II. Rủi ro lừa đảo trực tuyến (Scam)
1. Lừa đảo tài chính
Hình thức phổ biến nhất là giả mạo ngân hàng, ví điện tử, bưu điện, công an hoặc cơ quan thuế. Kẻ gian gửi tin nhắn, email kèm đường link giả mạo giao diện y như thật, dụ người dùng nhập mật khẩu hoặc mã OTP.
Ngoài ra, cuộc gọi mạo danh tổng đài, yêu cầu “xác minh tài khoản” cũng đang lan rộng, khiến nhiều người mất tiền oan.
2. Lừa đảo mua sắm online
Các shop ảo sử dụng hình ảnh đẹp, giá rẻ bất thường để thu hút khách. Người mua chuyển tiền nhưng không nhận được hàng, hoặc nhận phải hàng giả, hàng kém chất lượng.
3. Lừa đảo tình cảm (romance scam)
Kẻ xấu kết bạn qua mạng xã hội, giả vờ yêu đương rồi viện cớ bệnh tật, kẹt tiền hoặc “gửi quà từ nước ngoài” để lừa người khác chuyển tiền.
4. Cách phòng tránh
Không mở link lạ, đặc biệt là link yêu cầu đăng nhập ngân hàng.
Tuyệt đối không cung cấp mã OTP cho bất kỳ ai.
Mua hàng trên các sàn thương mại điện tử uy tín.
Luôn kiểm tra tên miền website trước khi giao dịch.
Không tin lời của người lạ mới quen trên Internet.
III. Rủi ro phần mềm độc hại (malware)
1. Virus, trojan, spyware
Malware có thể xâm nhập qua file tải xuống, email lạ, USB hoặc các trang web nhiễm mã độc. Chúng có thể theo dõi thao tác bàn phím, đánh cắp mật khẩu ngân hàng hoặc lấy dữ liệu cá nhân.
2. Ransomware (mã độc tống tiền)
Đây là hình thức đặc biệt nguy hiểm. Ransomware mã hóa toàn bộ dữ liệu trong máy, yêu cầu người dùng trả tiền chuộc mới mở lại được. Nhiều doanh nghiệp lớn trên thế giới đã phải chi hàng triệu USD vì loại mã độc này.
3. Cách phòng tránh
Chỉ tải phần mềm từ nguồn chính thức.
Cập nhật hệ điều hành và phần mềm diệt virus thường xuyên.
Không nhấp vào file đính kèm đáng ngờ.
Sao lưu dữ liệu quan trọng định kỳ.
IV . Rủi ro từ mạng xã hội
1. Tin giả, tin sai sự thật
Tin giả lan truyền nhanh chóng trên Facebook, TikTok, YouTube khiến nhiều người hoang mang, dẫn đến hiểu lầm hoặc bị thao túng hành vi. Tin giả thường lợi dụng sự thiếu hiểu biết hoặc tính lan truyền mạnh của mạng xã hội.
2. Bắt nạt mạng (cyberbullying)
Nhiều bạn trẻ, đặc biệt là học sinh, trở thành nạn nhân của bình luận tiêu cực, chế ảnh, bôi nhọ trên mạng. Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần.
3. Nội dung độc hại
Các dạng nội dung bạo lực, khiêu dâm, kích động cờ bạc, game đỏ đen… đang tiếp cận giới trẻ rất dễ dàng.
4. Cách phòng tránh
Kiểm chứng thông tin từ nguồn chính thống trước khi chia sẻ.
Hạn chế bình luận hoặc tương tác với các trang có nội dung xấu.
Báo cáo nội dung vi phạm.
Thiết lập quyền riêng tư để giảm nguy cơ bị quấy rối.
V . Rủi ro khi sử dụng Wi-Fi công cộng
1. Nguy cơ bị đánh cắp dữ liệu
Kẻ gian có thể dùng kỹ thuật “sniffing” để theo dõi dữ liệu truyền qua Wi-Fi công cộng. Nếu bạn đăng nhập vào tài khoản ngân hàng hoặc email, thông tin có thể bị đánh cắp.
2. Nguy cơ kết nối vào Wi-Fi giả mạo
Một số đối tượng tạo ra điểm phát sóng có tên gần giống Wi-Fi thật để đánh lừa người dùng.
3. Cách phòng tránh
Không thực hiện giao dịch quan trọng trên Wi-Fi công cộng.
Dùng VPN để mã hóa dữ liệu.
Tắt tính năng tự động kết nối Wi-Fi.
Chỉ chọn mạng có yêu cầu mật khẩu.
VI. Kết luận
Rủi ro trên mạng Internet xuất hiện ở mọi nơi, mọi thời điểm và không loại trừ bất kỳ ai. Việc am hiểu các mối nguy và chủ động phòng tránh là chìa khóa giúp bạn sử dụng Internet an toàn, hiệu quả và thông minh.
Hãy xây dựng thói quen bảo mật tốt, cập nhật kiến thức thường xuyên và hướng dẫn người thân – đặc biệt là trẻ em – để cùng tạo ra một môi trường mạng lành mạnh và an toàn.
CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.
