Ngày nay, hầu hết phụ huynh đều hiểu rõ tầm quan trọng của việc dạy trẻ kỹ năng an toàn nền tảng giúp con tự bảo vệ bản thân trong cuộc sống. Tuy nhiên, không ít cha mẹ lại vô tình mắc những sai lầm khiến quá trình dạy con phản tác dụng: trẻ sợ hãi, mất tự tin, hoặc không biết cách xử lý khi gặp nguy hiểm. Bài viết này sẽ giúp bạn nhận diện 6 sai lầm phổ biến khi dạy trẻ kỹ năng an toàn, cùng gợi ý phương pháp đúng đắn để con học, hiểu và thực hành hiệu quả.

I. Tại sao dạy trẻ kỹ năng an toàn lại quan trọng đến vậy?

Trong xã hội hiện đại, rủi ro có thể đến bất cứ lúc nào từ việc bị lạc, gặp người lạ, bị bắt nạt đến các tình huống khẩn cấp như cháy nổ, tai nạn hay lừa đảo trên mạng.
Trẻ em, với sự ngây thơ và thiếu kinh nghiệm sống, chính là nhóm dễ bị tổn thương nhất.

Việc dạy kỹ năng an toàn cho trẻ không chỉ giúp con biết cách nhận diện nguy hiểm, mà quan trọng hơn, còn giúp con biết cách phản ứng bình tĩnh và đúng đắn.
Tuy nhiên, giữa mong muốn bảo vệ con và cách thực hiện, nhiều bậc cha mẹ đã vô tình khiến việc dạy con trở nên kém hiệu quả. Hãy cùng khám phá những sai lầm phổ biến mà nhiều người đang mắc phải.

II. Sai lầm 1: Dạy trẻ bằng cách hù dọa hoặc gây sợ hãi

Không ít phụ huynh có thói quen “dạy con bằng nỗi sợ”.
Họ thường nói:

“Nếu con không nghe lời, người xấu sẽ bắt đi.”

“Đừng nói chuyện với ai lạ, họ sẽ bắt cóc con đấy.”

Nghe có vẻ hiệu quả, nhưng thực tế, phương pháp hù dọa khiến trẻ học được nỗi sợ chứ không học được kỹ năng.
Trẻ sẽ trở nên lo lắng, né tránh người lạ, thậm chí hoảng sợ khi gặp tình huống bất ngờ. Nhiều trẻ bị ám ảnh đến mức không dám ra ngoài hoặc mất lòng tin với thế giới xung quanh.

Cách dạy đúng:
Thay vì đe dọa, hãy nói chuyện với con bằng sự bình tĩnh và thấu hiểu.
Ví dụ: “Nếu có người lạ hỏi con đi cùng, con cần nói ‘Không, cháu không quen chú/cô’ và tìm đến chỗ đông người hoặc bảo vệ.”
Cha mẹ nên sử dụng ngôn từ tích cực, khuyến khích con tự tin ứng phó thay vì sợ hãi.

III. Sai lầm 2: Chỉ dạy lý thuyết, thiếu trải nghiệm thực tế

Nhiều cha mẹ nghĩ rằng chỉ cần nói cho con nghe là con sẽ nhớ.
Nhưng trẻ em học hiệu quả nhất qua trải nghiệm và thực hành.
Nếu bạn chỉ giảng giải mà không cho con thử “làm”, con sẽ khó áp dụng vào thực tế.

Ví dụ, bạn dạy con: “Nếu bị lạc, hãy nhờ chú công an giúp đỡ.”
Nhưng nếu chưa từng chỉ cho con cách nhận biết người mặc sắc phục, hay vị trí đồn công an gần nhà, thì khi sự việc xảy ra, con vẫn lúng túng.

Giải pháp:

Biến bài học thành trò chơi nhập vai: “Nếu hôm nay con đi siêu thị và không thấy mẹ, con sẽ làm gì?”

Cho con thực hành gọi điện thoại, đọc thuộc số khẩn cấp, nhớ địa chỉ nhà.

Cùng con quan sát môi trường xung quanh để rèn kỹ năng nhận biết nơi an toàn.

Khi trẻ được trải nghiệm, những bài học sẽ “ngấm” vào trí nhớ và phản xạ tự nhiên hơn nhiều lần so với việc chỉ nghe giảng.

IV. Sai lầm 3: Dạy kỹ năng không phù hợp với độ tuổi

Một sai lầm phổ biến khác là “dạy quá sớm hoặc quá muộn”.
Mỗi độ tuổi có mức độ nhận thức, khả năng tư duy và phản ứng khác nhau.
Dạy trẻ mầm non những kiến thức phức tạp sẽ khiến con không hiểu, còn dạy học sinh THCS những điều quá cơ bản lại khiến con xem nhẹ.

Cách khắc phục:

Trẻ mầm non (3–6 tuổi): Dạy nhận biết nguy hiểm (ổ điện, vật nhọn, người lạ), dạy tìm người đáng tin cậy (bố mẹ, thầy cô).

Trẻ tiểu học (6–11 tuổi): Dạy kỹ năng xử lý tình huống: bị lạc, bị dụ dỗ, bị bắt nạt.

Học sinh THCS (12–15 tuổi): Dạy kỹ năng tự vệ, an toàn khi sử dụng mạng xã hội, tránh lừa đảo online, và cách ứng phó với bạo lực học đường.

Việc chọn nội dung phù hợp độ tuổi không chỉ giúp con dễ tiếp thu mà còn giúp hình thành tư duy tự lập đúng giai đoạn.

V. Sai lầm 4: Dạy con nhưng không làm gương

Một đứa trẻ học bằng quan sát nhiều hơn là nghe lời.
Nếu cha mẹ thường xuyên vượt đèn đỏ, không đội mũ bảo hiểm hay to tiếng với người khác, con sẽ cho rằng đó là “chuẩn mực hành động”.

Chúng ta không thể dạy con “giữ an toàn” nếu chính mình đang vi phạm an toàn mỗi ngày.
Cha mẹ là tấm gương phản chiếu, là bài học sống động nhất mà con quan sát hằng ngày.

Cách dạy đúng:

Hãy làm gương trong hành vi an toàn: đội mũ bảo hiểm, thắt dây an toàn, tôn trọng luật giao thông.

Khi mắc lỗi, đừng ngại thừa nhận và xin lỗi trước con, đó cũng là một bài học quý về trách nhiệm.

Biến “bài học an toàn” thành hoạt động gia đình: cùng con quan sát biển báo, nhận diện nguy hiểm trong môi trường sống.

VI. Sai lầm 5: Quá bao bọc, không để con tự bảo vệ mình

Vì thương con, nhiều cha mẹ có xu hướng làm thay mọi việc: dắt con qua đường, trả lời thay con, thậm chí không cho con ra ngoài một mình.
Tuy nhiên, chính sự bao bọc ấy lại tước đi cơ hội học hỏi và rèn luyện kỹ năng sinh tồn của trẻ.

Khi không được rèn luyện, trẻ sẽ dễ hoảng sợ, bị động và phụ thuộc vào người lớn trong mọi tình huống.

Giải pháp:

Tạo cơ hội cho con thử và sai.
Ví dụ: để con tự băng qua đường (khi có bạn giám sát), tự gọi món ăn, tự nói “không” khi bị làm phiền.

Khuyến khích thay vì bảo vệ quá mức.
Nếu con té, đừng vội bế lên mà hãy hỏi: “Con có thể tự đứng dậy được không?”

Rèn tư duy độc lập: Cho con tự ra quyết định nhỏ, giúp con hiểu rằng an toàn không chỉ là “tránh nguy hiểm” mà còn là “biết tự lo cho mình”.

VII. Sai lầm 6: Dạy con quá muộn hoặc thiếu tính lặp lại

Nhiều phụ huynh chỉ dạy kỹ năng an toàn khi có vụ việc xảy ra chẳng hạn, sau khi xem tin tức về trẻ bị bắt cóc hoặc tai nạn.
Nhưng kỹ năng không thể hình thành trong một sớm một chiều. Nếu không được nhắc lại thường xuyên, trẻ sẽ nhanh chóng quên và không biết phản ứng khi cần.

Cách khắc phục:

Dạy từ sớm: Ngay từ 3–4 tuổi, trẻ đã có thể nhận biết nguy hiểm cơ bản.

Lặp lại thường xuyên: Hỏi con “nếu… thì con sẽ làm gì?” trong các hoạt động hàng ngày.

Cập nhật tình huống mới: Ngoài nguy hiểm ngoài xã hội, cần dạy thêm về an toàn mạng, bạo lực học đường, lừa đảo online.

Kỹ năng an toàn cần được ôn luyện như một phản xạ tự nhiên, chứ không chỉ là kiến thức thoáng qua.

VIII. Kết luận

Dạy con kỹ năng an toàn không phải nhiệm vụ một lần, mà là một hành trình dài của sự kiên nhẫn và thấu hiểu.
Cha mẹ không thể đi cùng con suốt đời, nhưng có thể trao cho con chiếc “la bàn” an toàn để con biết hướng đi đúng mỗi khi đối mặt với nguy hiểm.

CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.