Mỗi ngày, chúng ta chia sẻ hàng loạt thông tin cá nhân trên Internet mà không hề nhận ra quyền riêng tư của mình đang bị xâm phạm ra sao. Từ mạng xã hội, ứng dụng di động đến các nền tảng trực tuyến, dữ liệu cá nhân có thể bị thu thập và khai thác theo nhiều cách khác nhau. Hiểu đúng và đủ về quyền riêng tư trên mạng là bước đầu quan trọng để mỗi người tự bảo vệ mình trước những rủi ro ngày càng tinh vi trong không gian số.

I. Quyền riêng tư trên mạng 

Chưa bao giờ con người chia sẻ nhiều thông tin cá nhân như hiện nay. Từ hình ảnh, suy nghĩ, vị trí, thói quen sinh hoạt cho đến các mối quan hệ xã hội, mọi thứ đều có thể được đưa lên Internet chỉ trong vài giây. Mạng xã hội, ứng dụng di động và các nền tảng trực tuyến đã trở thành một phần không thể thiếu của cuộc sống hiện đại.

Tuy nhiên, đi cùng với sự tiện lợi là nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư trên mạng ngày càng gia tăng. Nhiều người chỉ thực sự nhận ra tầm quan trọng của quyền riêng tư khi thông tin cá nhân bị lộ, bị lợi dụng cho mục đích xấu hoặc gây ảnh hưởng trực tiếp đến học tập, công việc và tinh thần.

Điều đáng lo ngại là phần lớn người dùng Internet, đặc biệt là học sinh và sinh viên, chưa hiểu đúng và đủ về quyền riêng tư trên không gian mạng. Bài viết này sẽ giúp bạn nhìn lại khái niệm quyền riêng tư, nhận diện những hiểu lầm phổ biến, hiểu cách quyền riêng tư đang bị xâm phạm mỗi ngày và quan trọng nhất là biết cách tự bảo vệ mình trong môi trường số.

Quyền riêng tư bị xâm phạm

II. Quyền riêng tư trên mạng là gì?

1. Khái niệm

Quyền riêng tư trên mạng là quyền của mỗi cá nhân được kiểm soát thông tin cá nhân của mình khi tham gia vào không gian số. Điều này bao gồm quyền quyết định thông tin nào được thu thập, lưu trữ, sử dụng và chia sẻ; cũng như quyền được bảo vệ khỏi việc sử dụng trái phép dữ liệu cá nhân.

Trong môi trường Internet, quyền riêng tư không chỉ liên quan đến những thông tin “nhạy cảm” như số căn cước, tài khoản ngân hàng, mà còn bao gồm những dữ liệu tưởng chừng vô hại như lịch sử tìm kiếm, vị trí, thói quen online hay các tương tác trên mạng xã hội.

2. Phân loại

Thông tin cá nhân trên mạng có thể được chia thành nhiều nhóm, trong đó phổ biến nhất gồm:

Thông tin nhận dạng cá nhân (họ tên, ngày sinh, số điện thoại, địa chỉ)

Thông tin tài chính và tài khoản trực tuyến

Dữ liệu học tập, công việc và hồ sơ cá nhân

Hình ảnh, video, nội dung riêng tư

Dữ liệu hành vi như thói quen sử dụng Internet, vị trí, lượt tương tác

Mỗi nhóm thông tin đều có giá trị nhất định và có thể bị khai thác nếu rơi vào tay kẻ xấu.

3. Xâm phạm quyền riêng tư

Không phải mọi hành vi chia sẻ thông tin đều là xâm phạm quyền riêng tư. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ nhiều người chia sẻ mà không ý thức được hậu quả, hoặc không biết rằng dữ liệu của mình đang bị thu thập gián tiếp thông qua ứng dụng và nền tảng số.

III. Những hiểu lầm phổ biến về quyền riêng tư trên Internet

1. “Tôi không có gì để mất”

Đây là một trong những hiểu lầm nguy hiểm nhất. Thực tế, bất kỳ ai cũng có thể trở thành mục tiêu của lừa đảo, giả mạo danh tính hoặc thao túng thông tin. Ngay cả những dữ liệu đơn giản cũng có thể được ghép lại để tạo thành hồ sơ cá nhân chi tiết.

2. “Chỉ người nổi tiếng mới bị”

Xâm phạm quyền riêng tư không phân biệt đối tượng. Người dùng phổ thông, học sinh, sinh viên thậm chí còn dễ trở thành nạn nhân hơn vì thiếu kinh nghiệm và kỹ năng tự bảo vệ trên không gian mạng.

3. “Cài đặt riêng tư là đã an toàn tuyệt đối”

Cài đặt quyền riêng tư chỉ là một phần của quá trình bảo vệ dữ liệu. Nếu người dùng vẫn chia sẻ thông tin quá mức, sử dụng mật khẩu yếu hoặc cấp quyền tràn lan cho ứng dụng, nguy cơ xâm phạm vẫn rất cao.

4. Hậu quả của những hiểu lầm này

Những quan niệm sai lầm khiến nhiều người chủ quan, tạo điều kiện cho việc rò rỉ thông tin, lừa đảo trực tuyến, bắt nạt mạng và nhiều hệ lụy khác ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống cá nhân.

Ai cũng bị xâm phạm quyền riêng tư

IV. Quyền riêng tư trên mạng đang bị xâm phạm như thế nào?

1. Thu thập dữ liệu từ ứng dụng và website

Nhiều ứng dụng và website thu thập dữ liệu người dùng thông qua cookies, quyền truy cập thiết bị và hành vi sử dụng. Không ít người đồng ý với các điều khoản dài dòng mà không đọc kỹ, vô tình cho phép thu thập thông tin vượt quá nhu cầu sử dụng.

2. Rò rỉ thông tin qua mạng xã hội

Mạng xã hội là nơi người dùng chia sẻ nhiều thông tin nhất. Một bức ảnh check-in, một bình luận tưởng như vô hại cũng có thể tiết lộ vị trí, thói quen sinh hoạt và mối quan hệ cá nhân.

3. Lừa đảo, giả mạo và đánh cắp danh tính

Kẻ xấu có thể sử dụng thông tin cá nhân bị lộ để giả mạo tài khoản, lừa đảo bạn bè, người thân hoặc thực hiện các hành vi trái pháp luật. Đây là hệ quả trực tiếp của việc thiếu kiểm soát quyền riêng tư trên mạng.

4. Vai trò của thuật toán và quảng cáo cá nhân hóa

Các nền tảng số sử dụng dữ liệu người dùng để cá nhân hóa nội dung và quảng cáo. Điều này mang lại trải nghiệm tiện lợi nhưng cũng đặt ra câu hỏi lớn về ranh giới giữa tiện ích và xâm phạm quyền riêng tư.

V. Làm thế nào để bảo vệ quyền riêng tư trên không gian mạng?

1. Quản lý thông tin cá nhân một cách chủ động

Người dùng cần thường xuyên rà soát lại thông tin cá nhân đã chia sẻ, hạn chế công khai dữ liệu nhạy cảm và cân nhắc kỹ trước mỗi lần đăng tải nội dung lên mạng xã hội.

2. Sử dụng mật khẩu mạnh và xác thực hai lớp

Mật khẩu cần đủ dài, khó đoán và không trùng lặp giữa các tài khoản. Xác thực hai lớp giúp tăng cường bảo mật, giảm nguy cơ bị chiếm quyền truy cập.

3. Cẩn trọng khi cấp quyền cho ứng dụng

Chỉ cấp quyền cần thiết cho ứng dụng, tránh cho phép truy cập danh bạ, vị trí hoặc camera khi không thực sự cần thiết. Việc kiểm soát quyền truy cập giúp giảm thiểu nguy cơ thu thập dữ liệu trái phép.

4. Nâng cao kỹ năng nhận diện rủi ro

Trang bị kiến thức về lừa đảo trực tuyến, email giả mạo và liên kết độc hại giúp người dùng chủ động phòng tránh các nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư.

Bảo mật quyền riêng tư

VI. Kết luận

Quyền riêng tư trên mạng không phải là khái niệm xa vời hay chỉ dành cho những người am hiểu công nghệ. Đó là quyền lợi và trách nhiệm của mỗi cá nhân khi tham gia vào không gian số.

Hiểu đúng và đủ về quyền riêng tư giúp bạn chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân, tránh rủi ro và xây dựng thói quen sử dụng Internet an toàn, văn minh. Trong một thế giới ngày càng số hóa, bảo vệ quyền riêng tư chính là bảo vệ chính mình.

CTCP Viện Khoa Học Giáo Dục An Toàn Việt Nam CN Hưng Yên là đơn vị đầu tiên ký kết thỏa thuận hợp tác với Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai chương trình phòng chống tai nạn thương tích trẻ em từ cấp mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.

Safedu Hưng Yên có nhiều năm kinh nghiệm trong việc giảng dạy, huấn luyện thực hành phòng chống tai nạn thương tích trẻ em nhằm phóng tránh mọi nguy hiểm có thể xảy ra hàng ngày như tai nan đuối nước, bắt cóc, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, tai nạn giao thông, tai nạn điện, hỏa hoạn, phòng chống ngộ độc, phòng chống động vật tấn công, phòng chống mà túy và các chất gây nghiện, sơ cấp cứu đúng cách.